De carrièremogelijkheden voor mensen die herstellen van een psychische stoornis (ODGJ) blijven een interessant onderwerp om over te praten, HEALMates. Want wanneer we het hebben over herstellende ODGJ, verschijnen er nog steeds veel negatieve stigma’s in de samenleving.
Kunnen ze weer zelfredzaam worden? Wat als ze een terugval krijgen? Kunnen ze productief zijn? Vragen als deze versterken het idee dat herstellende ODGJ altijd overschaduwd zullen worden door negatieve stigma’s, vooral in Indonesië.
Toch is het feit dat veel herstellende ODGJ’s wél weer zelfredzaam kunnen worden, inkomen hebben en zelfs rolmodellen zijn op de werkvloer. Mits ze de juiste ondersteuning krijgen. Laten we daarom, HEALMates, eens kijken naar hoe de carrièremogelijkheden voor herstellende ODGJ’s in Indonesië eruitzien, en hoe dat in andere landen geregeld is.
Het Belang van Werk voor Personen met een Psychische Stoornis
Ernstige psychische aandoeningen hebben vaak een aanzienlijke impact op de levenskwaliteit van een persoon. We moeten erkennen dat dit ook de financiële stabiliteit kan verstoren, omdat de behandeling geld kost, het moeilijk maakt om werk te vinden en vaak leidt tot sociale isolatie.
Zelfs degenen die goed behandeld zijn, krijgen vaak nog te maken met negatieve stigma’s. Een van de directe gevolgen is de moeilijkheid om een carrière op te bouwen. Voor herstellende ODGJ is werk echter niet alleen een kwestie van loon. Meer dan dat, werk is een vorm van empowerment, omdat zij ook productief willen zijn en een bijdrage willen leveren aan de maatschappij. Door te werken kunnen zij een doel vinden, zelfvertrouwen opbouwen en hun sociale netwerk herstellen.
Helaas is deze kans in Indonesië nog zeldzaam. Hoewel sommige instellingen werkgelegenheid bieden, blijft het aantal nog zeer beperkt.
Overheidssteun
Vanuit juridisch oogpunt, HEALMates, zijn de rechten van herstellende ODGJ in Indonesië eigenlijk al vastgelegd in Wet nr. 18 van 2014 inzake Geestelijke Gezondheid. In deze wet wordt gesteld dat zij opnieuw de kans moeten krijgen om hun rechten terug te krijgen.
Daarnaast wordt van de samenleving verwacht dat zij helpt een gunstig klimaat te scheppen voor ODGJ en speciale vaardigheidstrainingen aanbiedt die voor hen nuttig kunnen zijn. Maar in werkelijkheid ziet de situatie er heel anders uit. Deze herstellende personen moeten nog steeds vechten tegen sociale stigma’s die hun carrièremogelijkheden sterk beïnvloeden. Laat staan dat ze in grote bedrijven kunnen werken — zelfs in de samenleving krijgen ze vaak geen kans. Ironisch, nietwaar, HEALMates?
De situatie is totaal anders in sommige andere landen, zoals Nederland. In Nederland is elk bedrijf verplicht om werknemers met langdurige ziekte (inclusief psychische aandoeningen) te helpen terug te keren naar hun werk. Deze verplichting is vastgelegd in de Wet Verbetering Poortwachter (WVP), die bedrijven en werknemers verplicht om samen een plan van aanpak op te stellen gedurende de eerste twee ziektejaren.
Volgens de website business.gov.nl speelt de bedrijfsarts (arbodienst) een belangrijke rol bij het beoordelen van de gezondheidstoestand van de werknemer, het adviseren over aanpassingen op het werk en het ondersteunen van het re-integratieproces. Als een bedrijf dit proces niet goed uitvoert, kan het een boete of loondoorbetalingsverplichting opgelegd krijgen. Het is dus niet slechts uit goede wil, maar wettelijk verplicht.
Daarnaast is Nederland een van de landen die het programma Individual Placement and Support (IPS) toepast en door de overheid financiert. Dit is een van de meest effectieve methoden om herstellende ODGJ te helpen weer aan het werk te gaan. Via dit model kunnen zij een baan vinden op de reguliere arbeidsmarkt en zijn ze niet beperkt tot zogenoemde “banen voor mensen met een beperking”.
Een ander land dat hier bewust mee omgaat is Zweden. Dit land staat bekend om zijn uitgebreide sociale zekerheidsstelsel en sterke ondersteuning voor mensen met psychische aandoeningen om terug te keren naar werk. Een van de vormen hiervan is sjukpenning en door de staat gefinancierde arbeidsrehabilitatie. Als iemand door een psychische aandoening niet kan werken, ontvangt hij of zij sjukpenning (ziekte-uitkering) die wordt betaald door de Försäkringskassan (de Sociale Verzekeringsinstelling).
Wanneer hun toestand stabieler wordt, worden ze doorverwezen naar arbetslivsinriktad rehabilitering, oftewel arbeidsgerichte revalidatie die zich richt op terugkeer naar werk. Meestal werken artsen, psychologen en sociale verzekeringsfunctionarissen samen om de resterende arbeidscapaciteit te beoordelen en een plan op te stellen om geleidelijk weer te kunnen werken.
Bovendien past Zweden al lange tijd het model Supported Employment toe, dat sterk lijkt op IPS. Personen met een psychische stoornis krijgen een jobcoach die hen begeleidt bij het zoeken naar werk, sollicitatiegesprekken en aanpassing op de werkplek. Veel van deze projecten worden gefinancierd door lokale overheden of uitgevoerd in samenwerking met publieke instellingen, zoals Arbetsförmedlingen (het nationale arbeidsbureau).
In Indonesië daarentegen worden kansen op werk en empowerment vooral geboden door gemeenschapsgedreven organisaties. Bijvoorbeeld de Indonesian Schizophrenia Care Community (KPSI). Deze organisatie biedt peer support en vaardigheidstrainingen aan voor mensen die herstellen van schizofrenie. Van regelmatige ondersteuningssessies tot praktische trainingen, zoals het gebruik van Microsoft Office. Dit is ook een manier om hun inzetbaarheid te vergroten en stigma te bestrijden via herstelverhalen.
Daarnaast bestaat er ook het concept van de “Posyandu Jiwa”, zoals “Posyandu Jiwa Mentari”, een samenwerking tussen lokale gezondheidscentra en overheden. Deze bieden niet alleen screening en educatie, maar ook ondernemerschapstraining en beroepsvaardigheden op lokaal niveau, zodat herstellende ODGJ economisch zelfstandig kunnen worden.
Een ander voorbeeld is het initiatief van een verpleegkundige genaamd Mukhlis in Kebumen, Midden-Java, die een T-shirtdrukbedrijf oprichtte en herstellende ODGJ in dienst nam. Dit bedrijf heet Kaos Peduli. De herstellende ODGJ worden betrokken bij het volledige productieproces — van ontwerp, het gebruik van drukapparatuur tot verpakking. Bovendien wordt een deel van de winst van Kaos Peduli gedoneerd aan de Community for Mental Illness Care (KOPIGAWA), om vaardigheidstrainingen en anti-stigma campagnes te financieren.
Toch moeten we erkennen dat de ondersteunende infrastructuur van de Indonesische overheid voor de overgang van herstellende ODGJ naar werk nog lang niet zo ontwikkeld is als in ontwikkelde landen, HEALMates. Toch bestaan er al wettelijke kaders, gemeenschapsmodellen, peer support en anti-stigma bewegingen.
We hopen natuurlijk dat Indonesië verdere stappen zet om carrièremogelijkheden voor herstellende ODGJ te creëren, HEALMates. Niet alleen door medeleven te tonen, maar door een systeem te bouwen dat echt herstel en zelfstandigheid ondersteunt.
We hebben behoefte aan meer concrete en geïntegreerde beleidsmaatregelen, van een bredere implementatie van Supported Employment/IPS, relevante beroepsopleidingen, stimulansen voor bedrijven die herstellende personen aannemen, tot duidelijke wettelijke bescherming voor werknemers met een psychische voorgeschiedenis. Zijn jullie het daarmee eens, HEALMates? (RIW)
