Door: Hana Fairuz Octavia Wahyu

De vooruitgang van de moderne tijd heeft geleid tot talloze veranderingen in het leven van de mens. Deze veranderingen hebben een grote invloed op de snelle ontwikkeling van wetenschap en technologie, wat kan leiden tot verstoringen in de geestelijke gezondheid van de mens (Muksin, 2019). Daarom kan het nachtgebed, ofwel Shalat Tahajud, worden beschouwd als een van de oplossingen om de geestelijke gezondheid te verbeteren.

Wat is Geestelijke Gezondheid?

Geestelijke gezondheid heeft te maken met het versterken van de competenties van individuen en gemeenschappen, en het in staat stellen van mensen om hun zelfbepaalde doelen te bereiken. Het is iets waar iedereen aandacht aan zou moeten besteden, niet alleen degenen met psychische stoornissen. Psychische gezondheidsproblemen beïnvloeden de hele samenleving, niet slechts een klein beschermd segment. Daarom vormen ze een grote uitdaging voor de wereldwijde ontwikkeling (WHO, 2003). Het hoge aantal psychische stoornissen en zelfs zelfmoordpogingen onder jongeren wordt veroorzaakt door een gebrek aan basiskennis over geestelijke gezondheid. Daardoor zijn zij vaak niet in staat om adequaat te reageren op mentale problemen bij zichzelf of anderen. Tegenwoordig spelen verschillende media, vooral digitale platforms, een belangrijke rol bij het snel en effectief verspreiden van informatie over gezondheid, met inbegrip van geestelijke gezondheid. Toch blijft er in Indonesië nog steeds een stigma en discriminatie bestaan tegenover mensen met psychische aandoeningen, waardoor hun behandeling vaak wordt belemmerd.

Wat veroorzaakt geestelijke stoornissen? De oorzaken kunnen worden onderverdeeld in twee hoofdgroepen: biologische factoren (organische mentale stoornissen) en psychologische factoren. Biologische oorzaken kunnen te maken hebben met: storingen in de zenuwfunctie van de hersenen, infecties zoals door Streptococcus-bacteriën, aangeboren afwijkingen of hersenletsel, hersenbeschadiging door trauma of ongeval, zuurstofgebrek bij de geboorte, erfelijke factoren, langdurig drugsgebruik (zoals heroïne of cocaïne), en voedingstekorten. Psychologische oorzaken daarentegen kunnen voortkomen uit traumatische ervaringen zoals geweld of seksueel misbruik, verlies van ouders of verwaarlozing in de kindertijd, sociale isolatie, echtscheiding of het verlies van een partner, of gevoelens van minderwaardigheid, machteloosheid, woede of eenzaamheid.

Hoe behandelt de Islam geestelijke stoornissen?

De genezing van aandoeningen die de geest, het lichaam, de spiritualiteit en het karakter omvatten, gebaseerd op islamitische waarden uit de Koran en de Hadith, wordt islamitische psychotherapie genoemd. In deze benadering wordt de ziel gereinigd van zonden, kwaad en negatieve elementen die de mens van Allah SWT verwijderen, wat kan leiden tot geestelijke stoornissen (Trimulyaningsih, 2019). Een voorbeeld van islamitische psychotherapie is het nachtgebed (Shalat Tahajud). Wanneer dit consequent en oprechte wijze wordt uitgevoerd, brengt het innerlijke rust en versterkt het de geestelijke gezondheid.

Islamitische Psychotherapie: Shalat Tahajud

Het nachtgebed of Shalat Tahajud is een vrijwillig gebed dat wordt verricht in het laatste derde deel van de nacht, wanneer de meeste mensen slapen. Wanneer men dit gebed oprecht en met volledige toewijding uitvoert, bevordert het de geestelijke stabiliteit en innerlijke rust. Volgens Rahman & Ma’sum (2022) kan het uitvoeren van het nachtgebed met oprechtheid en concentratie negatieve emoties omzetten in positieve emoties. Deze positieve emoties leiden tot een gevoel van vrede en kalmte in de ziel. Het nachtgebed heeft een groot effect op de geestelijke gezondheid: door nederig en oprecht voor Allah SWT te staan, kan een persoon zich bevrijd voelen van de lasten van het wereldse leven. De islamitische psychotherapie van Shalat Tahajud wekt gevoelens van rust, vrede en veiligheid op, en vermindert de innerlijke onrust en spanning die ontstaan door stress en levensproblemen.

De Effectiviteit van Shalat Tahajud voor de Geestelijke Gezondheid

Het nachtgebed is een van de meest bijzondere vrijwillige gebeden, omdat het rechtstreeks in de Koran wordt aanbevolen. Dit geeft aan dat het nachtgebed een hoge spirituele status heeft, bijna gelijk aan de verplichte gebeden. De Profeet Mohammed (vrede zij met hem) liet het nachtgebed nooit na, omdat het diepe goddelijke wijsheden en voordelen bevat voor degenen die het uitvoeren (Chodijah, 2013). Ondanks dat veel mensen weten dat het nachtgebed talrijke voordelen heeft, zijn het slechts enkelen — degenen met een sterk geloof en een oprecht hart — die daadwerkelijk de wil hebben om het uit te voeren. Volgens Rahman & Ma’sum (2022) kan het nachtgebed de geestelijke gezondheid versterken en helpen bij het oplossen van levensproblemen die psychische druk veroorzaken, zoals:

1. Het Nachtgebed Verdrijft Angst en Onrust

Wanneer iemand de aanwezigheid van Allah SWT ervaart, verdwijnen gevoelens van angst en onrust vanzelf. Tijdens het nachtgebed communiceert de dienaar direct met zijn Schepper, en op dat moment worden alle zorgen vervangen door gevoelens van vrede, veiligheid en rust — wat de geestelijke gezondheid versterkt.

2. Het Nachtgebed Helpt Tegen Wanhoop

In het nachtgebed worden smeekbeden uitgesproken. Elk gebed is in wezen een verzoek of een wens, en met volharding zal Allah SWT deze verhoren. Hierdoor wordt een wanhopige ziel gevuld met hoop, met het vertrouwen dat Allah SWT op Zijn tijd het gebed zal beantwoorden. Wanhoop is een vorm van geestelijke ziekte, en binnen de islam wordt wanhoop gezien als het afsnijden van Allah’s genade. Daarom helpt het nachtgebed om wanhoop te overwinnen en geestelijke ziekten te voorkomen.

3. Het Nachtgebed Zuivert de Ziel van Langdurig Schuldgevoel

Iedere mens maakt fouten of zonden — sommige groot, andere klein. Deze zonden kunnen leiden tot angst en stress, vooral door de vrees voor straf of het hiernamaals. Dit schuldgevoel kan een bron van geestelijk lijden worden. Degenen die regelmatig het nachtgebed verrichten, hebben echter momenten om met Allah SWT te spreken en hun berouw te tonen. Door oprechte toewijding wordt vergeving geschonken, waardoor de mens wordt bevrijd van buitensporige angst, stress en wanhoop. Zo draagt het nachtgebed bij aan geestelijke gezondheid en innerlijke vrede.