Ken je dat type persoon dat meteen begint te twijfelen zodra een vriend of vriendin zich nét iets anders gedraagt? Een trager antwoord op WhatsApp, een andere toon, of plotseling stiller dan normaal, en meteen komt de gedachte op: “Heb ik iets verkeerd gedaan?” Terwijl er eigenlijk helemaal niets aan de hand hoeft te zijn. Als dit herkenbaar voor je is, is de kans groot dat jij iemand bent met een hoge mate van empathie, HEALMates. Maar hoe komt dat eigenlijk?

Volgens psychologen bestaat er namelijk een duidelijke samenhang tussen sterke empathie, diep meevoelen en overmatig piekeren, met gevolgen voor de mentale gezondheid. Zodat HEALMates niet blijft gissen, leggen we het in dit artikel stap voor stap uit.

De Relatie Tussen Empathie en Overdenken

Empathie is het vermogen om emoties van anderen op te vangen, te begrijpen en mee te voelen, én om een situatie vanuit hun perspectief te bekijken. Mensen met een hoge empathie hebben vaak een sterke emotionele gevoeligheid: ze merken kleine stemmingswisselingen snel op en voelen zich vaak geroepen om er te zijn, te luisteren en steun te bieden wanneer iemand anders dat nodig heeft.

Daarom wordt empathie vaak gezien als iets volledig positiefs. Empathische mensen worden ervaren als warm, begripvol en prettig in de omgang. Ze kunnen als het ware “de sfeer lezen”, zijn gevoelig voor emotionele veranderingen en worden niet zelden de vaste plek waar anderen hun hart luchten.

Het lastige is alleen dat hoge empathie niet stopt bij het begrijpen van anderen, het betekent ook dat je hun emoties kunt opnemen. Je weet niet alleen dát iemand verdrietig is, maar voelt dat verdriet soms zelf ook, zelfs zonder dat je het doorhebt. En precies daar begint het overdenken.

Empathie en overthinking gaan emotioneel vaak hand in hand. Iemand met veel empathie is niet alleen gevoelig voor de problemen van anderen, maar neemt ook hun emoties in zich op. Daardoor voelt het probleem van de ander al snel alsof het ook jouw eigen probleem is.

Uit een studie van de University of Surrey (2023) blijkt dat overmatige empathie kan leiden tot emotional contagion: emoties van anderen ‘besmetten’ als het ware je eigen gemoedstoestand. Wanneer iemand geconfronteerd wordt met negatieve emoties van een ander, ontstaat vaak automatisch de drang om de situatie volledig te begrijpen of een oplossing te vinden. Die goede intentie kan echter uitmonden in een eindeloze stroom gedachten. In plaats van los te laten, blijft het hoofd maar draaien, analyseren, scenario’s afwegen en oplossingen bedenken, ook wanneer niemand daar expliciet om vraagt. Al die gedachten samen monden uiteindelijk uit in overdenken.

Stel bijvoorbeeld dat een vriend zijn levensproblemen deelt. Iemand met veel empathie voelt niet alleen de emotionele last mee, maar ervaart ook een sterke verantwoordelijkheid om zich actief te mengen. Zelfs nadat het gesprek is afgelopen, blijft het hoofd bezig: wat is de beste oplossing, wat kan er misgaan, en wat betekent dit allemaal voor het leven van die vriend?

Deze cyclus begint vanuit zorgzaamheid en goede bedoelingen. Maar als ze zich blijft herhalen zonder duidelijke grenzen, kan ze ook negatieve gevolgen hebben. Je energie raakt langzaam op, niet door je eigen problemen, maar door die van anderen.

Hoge Empathie is Geen Probleem, Maar Heeft Richting Nodig

Het is belangrijk om te beseffen, HEALMates, dat het helemaal niet verkeerd is om veel empathie te hebben. Sterker nog, de wereld heeft juist meer empathische mensen nodig. Maar empathie zonder grenzen kan uitputtend zijn.

Daarom is het belangrijk om te leren gezonde emotionele grenzen te stellen, te herkennen wanneer zorgzaamheid omslaat in overdenken, en manieren te vinden om die eindeloze gedachtestroom te stoppen. Zo blijft empathie een kracht die anderen helpt, zonder dat je daarbij je eigen mentale gezondheid hoeft op te offeren. (RIW)