Werkloosheid wordt vaak in verband gebracht met verschillende psychologische problemen, vooral die met betrekking tot de geestelijke gezondheid. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat hoe hoger het werkloosheidspercentage is, hoe groter het risico op gezondheidsproblemen, met name psychische stoornissen. Dit is een ernstig aandachtspunt, zowel in ontwikkelde als in ontwikkelingslanden, omdat mensen zonder baan doorgaans een slechtere geestelijke gezondheid hebben dan mensen die werken. Dit werd aangetoond in 9 van de 10 onderzoeken.

In februari 2025 werd het werkloosheidspercentage in Indonesië geregistreerd op 4,76%. Dit cijfer laat een daling zien ten opzichte van augustus 2024 (4,91%) en februari 2024 (4,82%), volgens gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (BPS). Toch weerspiegelt dit cijfer een duidelijke kloof tussen het onderwijsniveau van jongeren en de vaardigheden die vereist zijn door de industrie. Werkloosheid in Indonesië is niet alleen een economisch probleem, maar vereist ook een meer holistische benadering, inclusief psychologische ondersteuning. Veel mensen die nog geen baan hebben, voelen zich onzeker, denken dat ze niet competent genoeg zijn en trekken zich zelfs terug uit sociale omgevingen. In sommige gevallen kan dit leiden tot psychische problemen zoals depressie.

Een van de meest voorkomende psychische gevolgen van werkloosheid is het verlies van een gevoel van doelgerichtheid. Werk is niet alleen een bron van inkomen; het geeft ook betekenis aan het leven, laat iemand zich productief voelen en deel uitmaken van de samenleving. Werken is een vorm van zelfverwezenlijking en zelfstandigheid. Daarom verliest iemand bij het verliezen van een baan niet alleen inkomen, maar ook richting in het leven. Veel werklozen voelen zich leeg of nutteloos totdat ze weer een baan vinden. Dit gevoel is vaak een vroeg teken van depressie. Wanneer frustratie door de moeilijkheid om werk te vinden zich opstapelt, kan iemand sneller boos of geïrriteerd raken, zelfs over kleine dingen die eerder nog te verdragen waren.

Bij deze gelegenheid wil ik — de auteur van dit artikel — mijn persoonlijke ervaringen delen over de ups en downs tijdens mijn periode van werkloosheid. Laten we teruggaan naar 2022, toen ik net was afgestudeerd van school. Op dat moment had ik, hoewel ik nog relatief jong was, veel dromen die ik snel wilde waarmaken. Ik hoopte dat alles volgens plan zou verlopen. Maar de werkelijkheid was anders — ik moest veel uitstellen vanwege de financiële situatie van mijn familie.

Na mislukt te zijn voor het toelatingsexamen van een staatsuniversiteit, probeerde ik door te zetten door verschillende activiteiten te volgen. Ik deed mee aan een designcursus, werkte als freelancer, en nam elke klus aan die ik kon doen, ook al lag die buiten mijn achtergrond. Mensen zagen mij misschien als iemand die niet hard genoeg werkte om een baan te vinden, maar in werkelijkheid was ik gefrustreerd — niet omdat ik niet wilde werken, maar omdat ik niet wist waar ik moest beginnen.

Ik werd geplaagd door talloze vragen: “Welke vacatureplatforms moet ik nog proberen?” “Verdien ik wel een baan?” “Waarom word ik niet door bedrijven opgemerkt?” “Welke richting past eigenlijk bij mij?” Deze vragen bleven voortdurend in mijn hoofd rondspoken. Ik probeerde mezelf te analyseren, antwoorden te zoeken — totdat ik me realiseerde dat met alleen een middelbareschooldiploma mijn kansen inderdaad beperkt waren. Bedrijven zoeken meestal kandidaten met een universitair diploma of op zijn minst ervaring, stages, deelname aan organisaties, of training in een specifiek vakgebied.

Ik voelde me echt verward en wanhopig. Ik had een beroepscertificaat, maar dat bleek niet automatisch de deur naar werk te openen. Alles stapelde zich op in mijn hoofd — verwarring, druk, en een gevoel van tekortschieten. Het voelde alsof ik vastzat, en elke dag doemde de vraag op: “Moet ik opgeven, of toch blijven proberen?”

In het tweede jaar van mijn werkloosheid kreeg ik eindelijk een baan. Het voelde als een keerpunt in mijn leven. Er was een aanzienlijke verandering die ik voelde sinds ik begon te werken — ik voelde me weer productief, had een duidelijke routine, en natuurlijk ook inkomen. In vergelijking met de periode van werkloosheid voelde ik me veel meer ‘levend’ toen ik dagelijks werkte. Tijdens mijn werkloze periode besefte ik hoezeer mijn mentale gezondheid had geleden.

Tijdens die tijd zonder werk ervoer ik verschillende negatieve effecten die langzaam mijn dagelijks leven aantastten. Mijn eetpatroon raakte verstoord, mijn slaappatroon onregelmatig. Ik voelde me vaak angstig, vooral bij het nadenken over een onzekere toekomst. Zonder stabiel inkomen — of helemaal geen inkomen — voelde ik me steeds meer onder druk staan. Sociaal gezien trok ik me terug uit mijn omgeving. Het leek alsof ik het vermogen verloor om normaal te communiceren, zelfs met mensen die dicht bij me stonden. Mijn emoties werden instabiel — ik werd snel geïrriteerd, verdrietig, en voelde me vaak machteloos. Al die gevoelens vormden een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken was.

De vrije tijd die ik had, gaf me de kans om vaardigheden te ontwikkelen, nieuwe dingen te proberen, van hobby’s te genieten, spelletjes te spelen, en voldoende te rusten. Op het eerste gezicht leek deze levensstijl prettig. Maar op de lange termijn kan een structuurloos leven schadelijk zijn voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Een activiteit zoals werken kan juist een belangrijk onderdeel zijn van herstel — het heropbouwen van zelfvertrouwen, het versterken van eigenwaarde, en het verminderen van psychologische druk. Daarentegen kan langdurige werkloosheid het risico op mentale gezondheidsproblemen vergroten.

Ben ik gelukkig? Eerlijk gezegd, nee. Hoewel ik uiteindelijk werk vond na twee jaar werkloosheid, voelde ik me ver achterop, vooral qua aanpassingsvermogen — en dat beïnvloedde mijn werkprestaties. In plaats van opluchting voelde ik moeite om me aan te passen, en het gevoel van ongelukkig zijn bleef hangen, ook al had ik zo lang uitgekeken naar dit moment.

Tijdens mijn werkloosheid verslechterde mijn psychologische toestand. Ik verloor de energie om te socialiseren en trok me uiteindelijk terug uit mijn omgeving. Dat duurde ongeveer de eerste drie maanden van mijn nieuwe baan, waarin ik nog steeds probeerde professioneel te blijven, ook al was ik innerlijk nog niet volledig hersteld.

Midden 2024 liep mijn arbeidscontract af en werd ik opnieuw werkloos. In het begin dacht ik dat ik met mijn werkervaring beter voorbereid zou zijn op deze overgangsperiode. Ik hoopte dat ik plannen kon maken en productief kon blijven. Maar in werkelijkheid verbeterde mijn mentale toestand nauwelijks. Ik voelde me volledig richtingloos en doelloos.

Ik bleef hangen in mislukkingen en gaf mezelf voortdurend de schuld van wat er was gebeurd. In mijn hoofd klonken steeds zinnen als “Als ik toen maar…” “Had ik toen maar…” Maar jezelf de schuld geven is geen oplossing. In zo’n situatie is wat je het meest nodig hebt juist volledige steun — psychologische hulp, iemand om mee te praten, en het vermogen om los te laten wat buiten je controle ligt.

Ik heb het dieptepunt meegemaakt, waarin ik me volledig verslagen voelde. Vrienden die er vroeger waren, begonnen één voor één afstand te nemen, alsof ze moe waren van mijn voortdurende strijd. Ik had moeite om mezelf te beheersen op sociale media — mijn emoties liepen snel op, en het leek alsof ik alle energie, goed of slecht, zonder filter opnam. In een kwetsbare mentale toestand maakte de digitale wereld het alleen maar erger.

Mijn dagen voelden als een doelloze cyclus: slapen, eten, sociale media checken, freelancen, gamen, films kijken, en weer slapen. Totdat uiteindelijk de pijnlijke vraag in me opkwam: wat ben ik eigenlijk aan het doen met mijn leven?

Het inkomen uit freelancewerk bleek niet genoeg om mijn dagelijkse kosten te dekken. Elke nacht offerde ik slaap op om te piekeren over al mijn mislukkingen — en soms dacht ik aan dwaze dingen als: “Hoe kan ik rijk worden zonder te werken?” Het klinkt absurd, dat weet ik, maar zo dacht ik destijds.

Na talloze afwijzingen van verschillende bedrijven — één voor één afwijzingsmails via Gmail — voelde het alsof ik van alle kanten werd geraakt: rechts, links, voor, en achter. Het was onmogelijk om geen verdriet te voelen, ook al deed ik alsof ik sterk was.

Tijdens mijn werkloosheid probeerde ik hulp te zoeken door counseling te volgen. Tot op heden blijf ik onder begeleiding van een psycholoog of psychiater om mijn overmatige angst aan te pakken.

Maar wie had gedacht dat werkloosheid niet altijd negatief hoeft te zijn. Er zijn ook positieve effecten die ervaren kunnen worden door mensen die deze periode verstandig benutten:

1. Ten eerste kan de werkloze periode een kans zijn om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en eerdere capaciteiten te verbeteren.
2. Ten tweede is het een goed moment om carrièrekeuzes te evalueren en te ontdekken waar je echte passie ligt.
3. Daarnaast kan deze periode iemand stimuleren om zelfstandiger en creatiever te worden — of het nu gaat om het zoeken naar kansen, het starten van een klein bedrijf, of het opbouwen van iets vanaf nul.

Hoewel deze tijden zwaar en stressvol kunnen zijn, begon ik langzaam in te zien dat niet alles aan werkloosheid negatief is. Juist in moeilijke tijden leerde ik de andere kant van de situatie te zien. Ik besefte iets belangrijks: het behouden van een goede mentale gezondheid tijdens werkloosheid is essentieel. Hier zijn enkele eenvoudige stappen die je kunt proberen:

• Vermijd zelfisolatie
• Maak een dagelijkse routine.
• Geef jezelf positieve affirmaties.
• Trek tijd uit voor fysieke fitheid.
• Doe mee aan sociale activiteiten.

Tijdens mijn werkloze periode probeerde ik mijn mentale gezondheid te verbeteren. Ik dacht na over hoe de dag van morgen meer betekenis kon krijgen. Ik plande positieve activiteiten zoals bidden, spelen met huisdieren, deelnemen aan cursussen of trainingen, en dagelijkse workouts. Mijn mentale gezondheidsproblemen zijn nog niet volledig opgelost en ik blijf counseling volgen voor verdere diagnose. Er zijn veel lessen, zowel goede als slechte, die ik heb geleerd tijdens mijn werkloosheid. Blijf optimistisch, HEALMates, en blijf solliciteren!

Bronnen:
NIHR, Unemployment and insecure housing are linked to less successful treatment for depression
https://evidence.nihr.ac.uk/alert/unemployment-insecure-housing-linked-less-successful-depression-treatment/

Scientific Reports, Psychological implications of unemployment among higher educated migrant youth in Kolkata City, India
https://www.nature.com/articles/s41598-024-60958-y

Tony Hartawan, Oorzaken van de stijging van de werkloosheid tot 7,28 miljoen mensen per februari 2025
https://www.tempo.co/ekonomi/sebab-pengangguran-melonjak-jadi-7-28-juta-orang-per-februari-2025

Banyan, The Impact of Unemployment on Mental Health https://mentalhealth.banyantreatmentcenter.com/blog/impact-of-unemployment-on-mental-health

Verury Verona Handayani, Herken de Invloed van Werkloosheid op de Geestelijke Gezondheid
https://www.halodoc.com/artikel/kenali-dampak-pengangguran-bagi-kesehatan-mental

Gusti Ayu Tirta, Het Onthullen van de Belangrijkste Oorzaken en Oplossingen voor het Hoge Werkloosheidsniveau in Indonesië
https://stekom.ac.id/artikel/mengungkap-penyebab-utama-dan-solusi-terhadap-tingginya-tingkat-pengangguran-di-indonesia

Muhammad Iqbal Iskandar, De Negatieve Impact van Werkloosheid op Economie en Sociaal Leven
https://tirto.id/dampak-negatief-pengangguran-terhadap-ekonomi-kehidupan-sosial

Adminblog, De Positieve Kant van Werkloosheid — Het Zien van Licht in Moeilijke Tijden
https://unfatma.ac.id/apa-saja-dampak-positief-dari-pengangguran