PTSD, oftewel Post-traumatic Stress Disorder, is een psychische aandoening die vaak ontstaat nadat iemand een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt die mentaal alles op z’n kop zet.
De meesten van ons hebben wel eens iets meegemaakt waarbij het hart letterlijk in de keel klopte, denk aan een zwaar ongeluk, geweld, misbruik, natuurrampen, oorlog, en ga zo maar door. Voor sommige mensen slijt de pijn van zo’n ervaring langzaam met de tijd. Maar voor anderen blijft de psychische wond open. De herinneringen aan dat angstige moment blijven terugkomen, zo intens dat ook het lichaam reageert: slecht slapen, geen eetlust, voortdurende onrust of angst. Dat is wat we PTSD noemen.
Om het helder te maken, HEALMates: laten we hieronder samen dieper ingaan op wat PTSD is, welke symptomen erbij horen en hoe je ermee om kunt gaan.
Wat is PTSD?
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is PTSD een mentale gezondheidsconditie die kan ontstaan nadat iemand een gebeurtenis heeft meegemaakt, heeft gezien, of er heel dichtbij betrokken is geweest, een gebeurtenis die diepe emotionele sporen achterlaat. Dat kan een eenmalige ervaring zijn, maar ook iets wat zich herhaaldelijk voordoet, in allerlei vormen.
PTSD kan iedereen treffen, niet alleen mensen die het trauma zelf hebben ervaren, maar ook degenen die het van dichtbij hebben meegemaakt als getuige. Op zo’n moment schakelen lichaam en geest over op de overlevingsstand. Bij sommige mensen blijft die stand echter “aan” staan, waardoor de ervaring niet simpelweg een herinnering wordt, maar invloed blijft uitoefenen op hoe ze denken, voelen en reageren op de wereld om hen heen.
Tot op heden bestaat er geen eenduidige verklaring waarom de één PTSD ontwikkelt en de ander niet. Veel psychologen gaan ervan uit dat het gaat om een opstapeling van factoren die elkaar versterken. Denk aan pijnlijke of herhaalde levenservaringen, een familiegeschiedenis met mentale gezondheidsproblemen, of aangeboren eigenschappen zoals een gevoeliger of stress-reactiever temperament. Deze factoren kunnen iemand kwetsbaarder maken wanneer een traumatische gebeurtenis plaatsvindt.
De gebeurtenissen die het vaakst in verband worden gebracht met PTSD zijn heel uiteenlopend: oorlog en gewapende conflicten, ernstige ongevallen en natuurrampen. Trauma kan ook ontstaan binnen sociale relaties, zoals pesten, fysiek geweld of seksueel misbruik. Zelfs bepaalde medische ervaringen, zoals zware operaties of levensbedreigende situaties, kunnen een diepe impact hebben. De diagnose PTSD kan echter uitsluitend worden gesteld door een professional, zoals een psycholoog of psychiater.
Symptomen van PTSD
De symptomen van PTSD kunnen er bij iedereen anders uitzien, HEALMates. Sommige mensen voelen ze vrijwel meteen na het trauma, anderen pas maanden later. Op basis van verschillende bronnen heeft HEAL de meest voorkomende symptomen voor je op een rij gezet.
1. Trauma dat blijft terugkomen
Een veelvoorkomend kenmerk van PTSD is dat het trauma zich steeds opnieuw aandient, bijvoorbeeld in de vorm van:
- Flashbacks die zó levensecht aanvoelen alsof het opnieuw gebeurt.
- Terugkerende nachtmerries over de gebeurtenis.
- Sterke emotionele of lichamelijke reacties bij herinneringen aan het trauma, zoals hartkloppingen, korte ademhaling of koud zweet.
2. Vermijden en wegduwen
Mensen met PTSD vermijden vaak gesprekken of situaties die aan het trauma herinneren. Niet omdat ze het niet wíllen herinneren, maar omdat hun lichaam en geest zichzelf proberen te beschermen. Dat uit zich onder andere in:
- Het vermijden van plaatsen, mensen, gesprekken of situaties die triggerend zijn.
- Afstand nemen van activiteiten die vroeger normaal of leuk waren.
- Zich emotioneel afsluiten om niet “getriggerd” te raken.
3. Veranderingen in stemming en denken
Trauma kan ook het zelfbeeld en de kijk op de wereld veranderen:
- Een gevoel van leegte, emotionele verdoving of moeite met het voelen van positieve emoties.
- Overmatige schuld- of schaamtegevoelens, of zichzelf constant de schuld geven.
- Hardnekkige negatieve gedachten, zoals het gevoel dat de wereld onveilig is of dat de toekomst somber is.
- Moeite met het herinneren van bepaalde delen van de traumatische gebeurtenis.
4. Een lichaam dat altijd op scherp staat
Bij PTSD lijkt het zenuwstelsel nooit écht tot rust te komen:
- Snel schrikken of overdreven alert zijn.
- Prikkelbaarheid, innerlijke onrust of constante spanning.
- Slecht slapen of vaak wakker worden.
- Moeite met concentreren.
5. Impact op het dagelijks leven
Wanneer deze klachten langer dan een maand aanhouden en werk, relaties of dagelijkse activiteiten beginnen te verstoren, kan dat een signaal zijn dat professionele hulp nodig is.
Hoe ga je om met PTSD?
PTSD aanpakken gaat niet over “even sterk zijn” of proberen het verleden te vergeten, HEALMates. Als het punt van PTSD is bereikt, betekent dat dat lichaam en geest buiten bewuste controle reageren. Herstel vraagt daarom tijd, proces en begeleiding door de juiste mensen.
In veel gevallen is professionele ondersteuning de sleutel om echt te herstellen, niet alleen om vol te houden.
Wanneer is professionele hulp nodig?
Als herinneringen aan het trauma je dagelijks functioneren blijven verstoren en langer dan een maand aanhouden, is dat een duidelijk signaal om contact op te nemen met een psycholoog of psychiater. Zeker wanneer deze gedachten leiden tot de neiging jezelf of anderen pijn te doen, of tot gedachten aan zelfdoding. In zulke situaties is professionele hulp niet alleen belangrijk, maar sterk aan te raden.
Veelgebruikte behandelvormen:
- Traumagerichte psychotherapie
Deze therapieën helpen om traumatische ervaringen veilig en gestructureerd te verwerken, zoals:
- Trauma-Focused Cognitive Behavioral Therapy (TF-CBT), om denkpatronen en emotionele reacties op trauma te veranderen.
- EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), waarbij het brein helpt traumatische herinneringen opnieuw te verwerken zodat ze minder bedreigend aanvoelen.
Deze therapieën zijn er niet om “oude wonden open te rijten”, maar om het gevoel van veiligheid en controle terug te krijgen.
- Medische begeleiding
In sommige gevallen kan een psychiater medicatie voorschrijven om symptomen zoals ernstige angst, depressie of slaapproblemen te verlichten. Medicatie is geen eindoplossing, maar kan het herstelproces ondersteunen.
- Regulatie van lichaam en emoties
Trauma nestelt zich vaak ook in het lichaam. Daarom adviseren professionals vaak aanvullende technieken zoals ademhalingsoefeningen, mindfulness of lichaamsgerichte therapie om het zenuwstelsel weer tot rust te brengen.
Als jij of iemand dichtbij je PTSD-symptomen ervaart, kun je beginnen met:
- Contact opnemen met een klinisch psycholoog of psychiater via een ziekenhuis, kliniek of betrouwbare mentale gezondheidsdienst.
- Vragen stellen over de therapievorm en hun ervaring met traumabehandeling.
Tot slot, HEALMates: het ervaren van één of twee van deze symptomen betekent niet automatisch dat je PTSD hebt. Alleen een professional kan die diagnose stellen. Maar het herkennen van de signalen is wel een eerste stap naar bewustwording en herstel. Hulp zoeken is geen teken van zwakte, het is juist een daad van zelfzorg. Blijf moed houden, HEALMates. (RIW)
