Heb je ooit, HEALMates, een vriend(in) gezien, of misschien jezelf, die er van buiten rustig, ontspannen en gelukkig uitziet, terwijl hij of zij zich vanbinnen helemaal niet goed voelt, vol angst, stress of geconfronteerd met talloze problemen? Als dat zo is, is de kans groot dat je te maken hebt met een toestand die bekendstaat als duck syndrome.

Deze term is misschien minder bekend dan burn-out of een angststoornis, maar wordt de laatste tijd steeds vaker besproken omdat het fenomeen steeds zichtbaarder wordt, vooral onder jongvolwassenen. Zeker bij degenen die zich in competitieve omgevingen bevinden, zoals op de universiteit of op de werkvloer. Om dit concept beter te begrijpen, nodigen we je uit, HEALMates, om er dieper op in te gaan in dit artikel.

Kennismaking met Duck Syndrome

Duck syndrome is geen medische term. De term werd voor het eerst gebruikt aan Stanford University in de Verenigde Staten om de problemen te beschrijven waarmee studenten daar werden geconfronteerd. De benaming is gebaseerd op de metafoor van een eend die sierlijk over het wateroppervlak glijdt, terwijl haar poten onder water razendsnel bewegen om te blijven drijven.

De term wordt vervolgens gebruikt om een psychologische toestand te beschrijven waarbij iemand er van buiten kalm en in orde uitziet, terwijl hij of zij vanbinnen worstelt met uiteenlopende problemen. Dit fenomeen komt vaak voor bij jongvolwassenen, waaronder studenten die het gevoel hebben altijd capabel, sterk en productief te moeten zijn. Achter deze schijnbare rust voelen velen zich echter uitgeput of overweldigd en weten ze niet hoe ze met hun problemen moeten omgaan.

Hoewel duck syndrome geen officiële diagnose is binnen de medische literatuur, zijn veel psychologen het erover eens dat dit fenomeen daadwerkelijk bestaat en een aanzienlijke impact heeft op het mentale welzijn van degenen die het ervaren.

Volgens Anisa Yuliandri, psycholoog bij de Career and Student Development Unit (CSDU) van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Universitas Gadjah Mada (FEB UGM), stelt de Zelfdeterminatietheorie (Self-Determination Theory) dat mensen drie fundamentele psychologische basisbehoeften hebben: autonomie, competentie en verbondenheid (relatedness). Duck syndrome hangt nauw samen met dit concept, omdat het psychologisch evenwicht van een persoon kan worden verstoord wanneer levenskeuzes niet langer voortkomen uit persoonlijke verlangens, maar uit externe druk.

Daarnaast, HEALMates, kan niet worden ontkend dat culturele factoren ook bijdragen aan het ontstaan van duck syndrome. In veel samenlevingen bestaat immers de verwachting dat iemand er altijd “goed” uit moet zien. Hierdoor hebben mensen de neiging hun ware emoties te onderdrukken of te verbergen. Velen durven geen tekenen van vermoeidheid of moeilijkheden te tonen uit angst als zwak te worden gezien. Bovendien dwingt een hoge mate van perfectionisme mensen om hun tekortkomingen en worstelingen te verhullen.

“Wij zijn mensen, met al onze beperkingen. Maar om een perfect imago te behouden, slikken velen uiteindelijk alles in,” legde Yuliandri uit.

In de theorie van Impression Management wordt beschreven dat mensen geneigd zijn hun zelfbeeld te sturen en te controleren om sterk en capabel over te komen, zelfs wanneer zij zich achter de schermen extreem uitgeput voelen.

Is Duck Syndrome Gevaarlijk voor de Mentale Gezondheid?

Veel psychologen zijn van mening dat duck syndrome juist gevaarlijk is omdat het onzichtbaar blijft. Van buiten lijkt alles in orde, waardoor velen zich niet realiseren dat zij onder psychologische druk staan. Enkele redenen waarom deze toestand schadelijk kan zijn voor de mentale gezondheid zijn:

1. Opgekropte Interne Druk

Psychologen leggen uit dat duck syndrome een grote kloof kan creëren tussen de innerlijke beleving en het uiterlijke voorkomen. Wanneer iemand voortdurend negatieve emoties onderdrukt, zoals vermoeidheid, angst, faalangst en andere gevoelens, om er “goed” uit te blijven zien, kan dit leiden tot opstapelende problemen zoals chronische angst, emotionele uitbarstingen, slaapproblemen en extreme mentale uitputting. Op de lange termijn kan deze toestand zelfs het vermogen van de hersenen om stress te reguleren (emotion regulation) verzwakken.

2. Verhoogd Risico op Burn-out en Depressie

Veel psychologen noemen duck syndrome een mogelijke toegangspoort tot burn-out. Dit gebeurt omdat iemand zichzelf continu dwingt door te gaan zonder ruimte te geven aan emotioneel herstel. Wanneer deze situatie aanhoudt, kan burn-out zich ontwikkelen tot depressie. Kenmerken hiervan zijn onder andere verlies van motivatie, een gevoel van leegte, het gevoel te falen ondanks prestaties en zelfverwijtende gedachten. Depressie is op zichzelf vaak al moeilijk zichtbaar; in combinatie met duck syndrome wordt het probleem nog beter verborgen.

3. Het Creëren van Ernstige Cognitieve Dissonantie

In de psychologie wordt deze toestand cognitieve dissonantie genoemd: een conflict tussen wat iemand voelt en wat hij of zij laat zien.

Bijvoorbeeld:

“Ik ben moe en overweldigd”

maar moeten zeggen:

“Het gaat goed met me.”

Volgens psychologen kan deze voortdurende dissonantie ertoe leiden dat iemand:

• de verbinding met zichzelf verliest;
• moeite krijgt om het verschil te zien tussen druk zijn en gelukkig zijn;
• het gevoel heeft het leven te leiden met een masker.

Als dit blijft voortduren, kan de persoonlijke identiteit steeds kwetsbaarder worden.

4. Het Belemmeren van het Zoeken naar Hulp

Een van de gevaarlijkste aspecten van duck syndrome is dat het iemand kan weerhouden van het zoeken naar hulp, juist omdat het een vorm van onzichtbaar lijden (invisible distress) is. Mensen met duck syndrome denken vaak: “Iedereen is toch moe”, “Als ik klaag, ben ik zwak” of “Ik hoor geen hulp te vragen”. Terwijl professionele ondersteuning juist nodig is wanneer psychologische klachten het dagelijks functioneren beginnen te verstoren.

Het probleem ligt niet bij het individu, maar bij een omgeving die uitputting normaliseert en voortdurend succes eist. Uitspraken als “iedereen is moe” of “zo moet het nu eenmaal als je succesvol wilt zijn” worden vaak gebruikt als rechtvaardiging om zichzelf te blijven pushen. Wanneer deze toestand niet tijdig wordt aangepakt, kan zij uitmonden in ernstigere problemen zoals chronische angst, slapeloosheid, burn-out of depressie.

Hoe Duck Syndrome Aanpakken

Duck syndrome aanpakken betekent niet dat je plots je kalme houding moet loslaten en al je gevoelens openlijk moet uiten, HEALMates. In plaats van je ware gevoelens te blijven onderdrukken om er goed uit te zien, is het belangrijk om te leren ze op een gezonde manier te beheren. Volgens psychologen kunnen de volgende stappen helpen:

1. Eerlijk Zijn Tegenover Jezelf

De eerste, en vaak moeilijkste, stap is het erkennen van vermoeidheid zonder schuldgevoel. Veel mensen met duck syndrome zeggen tegen zichzelf: “Ik moet sterk zijn.” Het normaliseren van vermoeidheid zorgt er echter voor dat de druk zich blijft opstapelen. Toegeven dat het even niet goed gaat, is juist een vorm van zelfbewustzijn (self-awareness) die essentieel is voor herstel.

2. De Druk Loslaten om Altijd Goed Over te Komen

Een van de kernoorzaken van duck syndrome is de behoefte om een perfect imago te behouden. In de psychologie valt dit onder impression management: de drang om te controleren hoe anderen ons zien. Een manier om hiermee om te gaan, is leren dit masker los te laten. Dat betekent niet dat je al je problemen openbaar moet maken, maar wel dat je jezelf toestemming geeft om niet altijd sterk te zijn. Het is oké om niet altijd productief, vrolijk of perfect te zijn. Een compleet mens zijn is gezonder dan perfect maar kwetsbaar lijken.

3. Verwachtingen Beheren

Veel mensen richten zich op time management, terwijl psychologen juist het belang van expectation management benadrukken. Duck syndrome ontstaat vaak doordat iemand denkt alle rollen en kansen te moeten grijpen om niet achter te blijven. Leer daarom verwachtingen te beheren: niet elke standaard hoeft te worden gehaald en niet elke kans hoeft te worden benut. Het leven vereenvoudigen is geen opgeven, maar een manier om je mentale gezondheid te beschermen.

4. Leren “Nee” Zeggen Zonder Schuldgevoel

Psychologen beschouwen het vermogen om “nee” te zeggen als een belangrijke psychologische vaardigheid. Veel mensen met duck syndrome voelen zich schuldig wanneer ze weigeren, uit angst anderen teleur te stellen of als onbekwaam te worden gezien. Grenzen stellen (boundaries) is echter een vorm van zelfzorg. Als je voelt dat iets te veel is, mag je “nee” zeggen.

5. Stoppen met Jezelf Vergelijken

Geloof het, HEALMates: sociale media tonen vaak een zorgvuldig geselecteerde versie van het leven van anderen. Wat je ziet, zijn prestaties, geluk en successen die al gefilterd zijn. Wanneer we onszelf hiermee vergelijken, raken we verstrikt in valse standaarden die ons juist uitputten en ondankbaar maken voor wat we al hebben. Probeer daarom te focussen op je eigen tempo, want iedereen heeft zijn eigen pad en tijdlijn.

Duck syndrome overwinnen is geen instant proces, HEALMates. Het is een lange reis om eerlijker te worden tegenover jezelf en te blijven leren hoe je hiermee omgaat. Ervaar jij dit zelf ook? Blijf sterk, HEALMates, en vergeet niet: je hoeft het niet alleen te doen. (RIW)