Herken je dit, HEALMates? Je zit eigenlijk rustig, maar in je hoofd is het ineens superdruk. Er klinkt een stem die zegt: “Je bent niet slim genoeg,” “Dit had je beter moeten doen,” of “Waarom faal je altijd?” Die stem noemen we de inner critic.

Volgens Choosing Therapy is de inner critic een innerlijke stem die zichzelf voortdurend bekritiseert en veroordeelt. Die stem is vaak scherp en negatief, alsof hij altijd klaarstaat om elke tekortkoming uit te vergroten en elke fout extra zwaar aan te zetten. In veel gevallen uit de inner critic zich zelfs als gedachten die jezelf kleineren en onderuit halen, waardoor het lastig wordt om jezelf op een eerlijke en meelevende manier te bekijken.

Wat interessant is: de inner critic is eigenlijk geen “vijand” die zomaar uit het niets verschijnt. In de psychologie wordt deze stem vaak gezien als een beschermingsmechanisme dat is ontstaan vanuit ervaringen in het verleden—zoals opvoeding, sociale druk, mislukkingen of kritiek die we ooit hebben gekregen. In het begin was de intentie misschien om ons te “beschermen”, zodat we dezelfde fouten niet opnieuw zouden maken. Alleen is de toon vaak veel te hard en allesbehalve vriendelijk. In plaats van te helpen, maakt de inner critic ons juist angstig en onzeker over onszelf.

Volgens cognitief psycholoog Aaron Beck zijn automatische negatieve gedachten onderdeel van cognitive distortions: vertekende manieren van denken die niet altijd overeenkomen met de werkelijkheid. Met andere woorden: niet alles wat de inner critic zegt, is de waarheid. Maar omdat die stem zich steeds opnieuw laat horen, gaan we haar toch vaak geloven.

De impact van de inner critic op mentale gezondheid en emoties

Als de inner critic te veel ruimte krijgt, kan hij invloed hebben op hoe we naar onszelf en de wereld om ons heen kijken, HEALMates. We worden overdreven perfectionistisch, bang om fouten te maken, of raken juist onze motivatie kwijt omdat het voelt alsof proberen toch geen zin heeft. Op de lange termijn kan dit patroon samenhangen met chronische stress, angstklachten en zelfs depressie.

De inner critic maakt het ons ook moeilijk om van successen te genieten. Geen enkele prestatie voelt ooit genoeg; er is altijd weer een nieuwe lat die hoger ligt. Uitputtend, toch? Maar omdat deze stem zo vertrouwd is geworden, beschouwen we haar vaak als ‘normaal’. Terwijl leven met een hoofd dat zichzelf voortdurend veroordeelt, eigenlijk ontzettend vermoeiend en ongezond is.

Als je er eens goed bij stilstaat, merk je misschien dat we vaak veel meer empathie en compassie hebben voor anderen dan voor onszelf. De inner critic zorgt ervoor dat we onszelf behandelen op een manier die we nooit zouden gebruiken bij een goede vriend. Daarom is het belangrijk om te beseffen: streng zijn voor jezelf is geen teken van discipline, maar vaak een signaal dat je psychologisch gezien juist ondersteuning nodig hebt.

Zo stop je negatieve gedachten die te luid worden

De inner critic stoppen betekent niet dat je je gedachten volledig moet uitschakelen. Het gaat erom de relatie met die stem te veranderen. Psychologen raden een paar stappen aan die je kunt proberen:

1. Herkennen en afstand nemen

Wanneer een negatieve gedachte opkomt, sta even stil en benoem het: “Oh, dit is weer mijn inner critic.” Zo voorkom je dat je die gedachte meteen als een feit over jezelf ziet.

2. De inhoud zachtjes uitdagen

Vraag jezelf af: “Is dit echt altijd zo?” of “Zou ik dit ook tegen een vriend zeggen?” Deze techniek wordt vaak gebruikt in cognitieve gedragstherapie (CGT) om gedachten objectiever te bekijken.

3. Self-compassion oefenen

Dit gaat niet over jezelf verwennen, maar over erkennen dat mens-zijn betekent dat je fouten mag maken en mag leren. Kristin Neff, universitair hoofddocent psychologie aan de Universiteit van Texas, benadrukt dat zelfcompassie juist mentale veerkracht vergroot, het maakt je niet zwakker. Met een warmere, mildere toon tegen jezelf praten, zoals je dat zou doen bij iemand van wie je houdt, kan het volume van de inner critic langzaam verlagen.

4. Ruimte creëren voor stilte in je hoofd

Eenvoudige mindfulness-oefeningen, zoals bewust ademhalen of journaling, helpen je om gedachten op te merken zonder ze meteen te geloven. De inner critic kan er misschien nog zijn, maar hij heeft niet langer de microfoon in handen.

Uiteindelijk is de inner critic geen stem die vernietigd moet worden, maar eentje die begrepen wil worden. Door er bewust naar te luisteren, zonder je er volledig door te laten leiden, geef je jezelf de kans om rustiger en met meer compassie te leven.

Laten we leren om vriendelijker te zijn voor onszelf, HEALMates. En vergeet niet af en toe tegen jezelf te zeggen: “Je bent waardevol en bijzonder, met alles wat je in je hebt.” (RIW)