We hebben allemaal weleens moeilijke momenten in het leven meegemaakt, toch, HEALMates? Midden in onze beperkingen horen we vaak de zin: “Laat het maar aan God over, tawakal saja.” Op het eerste gezicht klinkt het geruststellend. Maar tegelijk kan het ook verwarrend zijn.

Wat voor tawakal bedoelen we eigenlijk? Betekent het stoppen met proberen? Volledig opgeven? Of zelfs opgeven onder het mom van het accepteren van het lot? In werkelijkheid is tawakal een van de islamitische concepten die het vaakst verkeerd wordt begrepen.

Veel mensen denken dat tawakal het eindpunt van een strijd is, terwijl het juist bedoeld is als krachtbron midden in een lang proces dat ikhtiar heet: blijven proberen en inspanning leveren. Laten we het samen verder bespreken in dit artikel.

Tussen Lot en Inspanning

Het lot (takdir) wordt vaak gezien als iets vaststaands dat niet veranderd kan worden. Daardoor noemen we tegenslagen, zoals niet slagen voor een selectie, een mislukt bedrijf, een wankelend huwelijk of dromen die niet uitkomen, al snel “het lot”. En zonder het te beseffen, stoppen we dan met proberen.

Binnen de islam bestaat het lot echter uit twee vormen: takdir muallaq en takdir mubram. Volgens het lesmateriaal Islamitisch Religieonderwijs en Karaktervorming voor SMP/MTs Klas IX, uitgegeven door het Indonesische Ministerie van Onderwijs en Cultuur (2014), wordt takdir muallaq begrepen als een bepaling van Allah waarin de mens een actieve rol heeft via inspanning en inzet (ikhtiar).

Takdir muallaq kan worden gezien als een vorm van lot die kan veranderen, afhankelijk van de keuzes en daden van de mens zelf. Het bewijs hiervoor wordt genoemd in Soera Ar-Ra‘d vers 11:

“Voor ieder mens zijn er engelen die elkaar afwisselen, vóór hem en achter hem, die hem beschermen op bevel van Allah. Voorwaar, Allah verandert de toestand van een volk niet, totdat zij veranderen wat in henzelf is. En wanneer Allah voor een volk het kwade wil, dan is dat niet tegen te houden en zij hebben naast Hem geen beschermer.”

Takdir Mubram: Het Lot dat Niet Veranderd Kan Worden

Daartegenover staat takdir mubram, dat wezenlijk verschilt van takdir muallaq. Waar takdir muallaq nauw verbonden is met menselijke inspanning en gebed, is takdir mubram een absolute bepaling van Allah die niet kan worden veranderd door menselijk handelen. In dit geval dient het gebed niet om het lot te wijzigen, maar als een vorm van aanvaarding en versterking van het geloof.

Deze vaststaande bepaling wordt uitgelegd in Soera An-Nisa vers 78, waarin wordt benadrukt dat alles wat de mens overkomt binnen de wil van Allah valt.

“Waar jullie ook zijn, de dood zal jullie bereiken, zelfs als jullie je in sterke vestingen bevinden. Wanneer hun iets goeds overkomt, zeggen zij: ‘Dit komt van Allah.’ Maar wanneer hen iets slechts treft, zeggen zij: ‘Dit komt door jou (Mohammed).’ Zeg: ‘Alles komt van Allah.’ Waarom begrijpen deze mensen nauwelijks wat er gezegd wordt?”

Voorbeelden van takdir mubram zijn geboorte, dood en afstamming. Deze drie zaken liggen volledig buiten menselijke controle en kunnen niet worden onderhandeld of veranderd door welke inspanning dan ook.

Het accepteren van het lot betekent echter niet dat we onze teleurstelling of pijn moeten negeren. Integendeel, acceptatie is juist de eerste stap om vrede te sluiten met de situatie, zodat we weer verder kunnen—met opgeheven hoofd en niet met een verslagen hart.

Tawakal is Geen Excuus Om Niet te Blijven Strijden

Een van de grootste misverstanden over tawakal is het idee dat het gelijkstaat aan stilzitten, afwachten en niets doen. Alsof iemand die tawakal toepast niet harder hoeft te leren, slimmer hoeft te werken of zich volledig hoeft in te zetten.

Maar de Profeet Mohammed ﷺ gaf zelf een heel duidelijk voorbeeld, HEALMates. Hij streed, maakte strategieën, plande zorgvuldig en verrichtte zelfs de hidjra met grote voorbereiding. Pas nadat alle inspanningen waren geleverd, vertrouwde hij het resultaat toe aan Allah. Zoals Allah SWT zegt:

“…En wanneer jij eenmaal een besluit hebt genomen, stel dan jouw vertrouwen op Allah…” (QS. Ali ‘Imran: 159)

Tawakal gaat dus niet over stoppen met proberen. Het gaat erom dat je het resultaat van je inspanning niet volledig laat afhangen van je eigen kunnen. Het is een innerlijke houding: je doet je uiterste best en accepteert daarna de uitkomst met een open hart.

Accepteren Betekent Niet Dat Je Pijn Goedkeurt

Soms voelt het leven oneerlijk. Gebeden blijven onbeantwoord, of worden vervuld op een manier die totaal anders is dan we hadden gehoopt. Op zulke momenten voelen veel mensen zich schuldig omdat ze nog niet “oprecht kunnen accepteren”.

Maar oprechtheid (ikhlas) en tawakal betekenen niet dat je je gevoelens moet uitschakelen. Verdriet, teleurstelling en zelfs boosheid horen bij het mens-zijn. Het verschil zit in hoe we met die gevoelens omgaan.

In de praktijk wordt tawakal vaak een ademruimte voor een vermoeide ziel. Het helpt ons om te stoppen met onszelf voortdurend de schuld te geven, om niet steeds ons leven met dat van anderen te vergelijken en om de controle los te laten over zaken die buiten onze macht liggen.

Door tawakal leren we onderscheid te maken tussen wat onze verantwoordelijkheid is en wat we aan Allah mogen overlaten. We leren dat falen niet altijd een teken is van gebrek aan inzet, en dat succes niet uitsluitend het resultaat is van onze eigen kracht. Op dat punt brengt tawakal juist rust, niet omdat de problemen verdwenen zijn, maar omdat het hart de strijd niet meer alleen hoeft te voeren.