Door: Ghoziyyah

Onderwijs over mentale gezondheid wordt niet expliciet gegeven via specifieke vakken, tenzij scholen open en ondersteunend personeel aanbieden. Hoewel middelbare scholieren soms de mogelijkheid krijgen om met een begeleidingsleraar te praten, is dat vaak niet genoeg om een diep begrip te ontwikkelen over het belang van mentale gezondheid. Mentale gezondheid moet al vanaf jonge leeftijd worden geïntroduceerd, bijvoorbeeld in de kleuterklas. Tijdens deze gouden jaren moeten kinderen leren hun gevoelens te herkennen, aangezien elke emotie een natuurlijk onderdeel van henzelf is. Ze moeten ook leren hoe ze hun gedrag kunnen beheersen wanneer verschillende emoties zich voordoen.

Mentale gezondheidsproblemen kunnen zich al in de kindertijd beginnen te ontwikkelen, en ouders spelen een belangrijke rol in het herkennen daarvan. De oorzaken kunnen biologisch, psychologisch of sociaal van aard zijn. Los van genetische en psychologische factoren ligt de taak van de leraar in het creëren van een sociaal klimaat dat de mentale gezondheid van leerlingen ondersteunt.

De eerste zeven levensjaren, de zogenaamde “gouden leeftijd”, zijn cruciaal voor het leerproces van een kind. Kleuterleraren hebben de belangrijke taak om de eerste kennismaking met mentale gezondheid te begeleiden. Het belangrijkste lesonderdeel op deze leeftijd is vertrouwen — vertrouwen in de omgeving en in zichzelf. Elk kind moet leren dat zijn gevoelens en omstandigheden worden geaccepteerd.

Veel jonge kinderen vinden het moeilijk om van hun ouders te scheiden wanneer ze naar school gaan. Over het algemeen hebben kinderen tijd nodig om vertrouwen te krijgen in een nieuwe omgeving, en het is de taak van de leraar om dat gevoel van veiligheid te bieden.

Wanneer een kind emoties uit, zoals huilen of boosheid, moet de leraar kalm blijven — dit geeft het kind het signaal dat de nieuwe omgeving veilig en betrouwbaar is.

Een andere manier waarop leraren veiligheid kunnen bieden, is door open te staan voor de meningen van kinderen en hun verhalen serieus te nemen. Omdat kinderen het concept van tijd en ruimte nog niet volledig begrijpen, moeten leraren hen begeleiden. Wanneer een kind bijvoorbeeld een verzonnen verhaal vertelt, moet de leraar luisteren tot het einde en daarna voorzichtig verduidelijking vragen. Vaak blijkt een dergelijk verhaal een mengeling te zijn van werkelijkheid en fantasie — beïnvloed door films of boeken die het kind leuk vindt.

De leraar kan daarna uitleg geven over de werkelijkheid, zonder het kind te veroordelen.

Door te luisteren voelen kinderen zich gezien en veilig — dit is een essentiële stap in het aanleren van mentale gezondheid via een gevoel van veiligheid.

Een kind dat zich veilig voelt, ontwikkelt vertrouwen in zichzelf en zijn omgeving.

Wanneer leerlingen de puberteit bereiken, wordt het begrijpen van hun gedrag moeilijker. Ze ontwikkelen hun eigen denkwereld en bijna-volgroeide hersenstructuur. Ze vormen hun eigen overtuigingen over plaatsen en gebeurtenissen. In deze fase vinden jongeren het moeilijker om vertrouwen te hebben in hun omgeving. Hoewel het Indonesische onderwijssysteem een duidelijk curriculum heeft, bevatten de middelbare scholen ook een programma voor begeleiding en counseling. Helaas wordt deze begeleiding vaak verkeerd begrepen — sommige counselors schenden de vertrouwelijkheid door persoonlijke verhalen van leerlingen te bespreken met anderen, wat leidt tot grote teleurstelling bij de jongeren.

Op dit niveau zouden juist de leraren zelf training moeten krijgen over mentale gezondheid. Elke leerling heeft een unieke achtergrond, en niet alle leraren beschikken over de vaardigheden om hierover goed onderwijs te geven.

In deze fase kunnen leerlingen uitleg krijgen over mentale stoornissen en hoe ze deze kunnen voorkomen. Hun sociale omgeving strekt zich verder uit dan alleen school en thuis — het omvat ook hun vriendenkring. Daarom moeten ze leren hoe ze zichzelf kunnen beschermen tegen negatieve invloeden.

Er zijn verschillende strategieën die opvoeders kunnen gebruiken om een mentaal gezond curriculum te ontwikkelen. Eenvoudige tactieken die vanaf de kleuterschool tot en met de middelbare school kunnen worden toegepast zijn onder meer:

1. Bepaal de doelstellingen van het onderwijs.

Bij het onderwijzen over mentale gezondheid moeten leraren rekening houden met de behoeften van hun leerlingen — zoals leeftijd, aantal, geslacht en karakter — om hun boodschap effectief te kunnen overbrengen.

2. Bepaal de doelen en het gewenste resultaat van de lessen.

Om een effectief leerplan op te stellen, moeten leraren weten wat ze willen bereiken. In de kleuterfase ligt de nadruk op het opbouwen van vertrouwen in de omgeving. Voor jonge leerlingen die voor het eerst naar school gaan, is het belangrijk om hen bewust te maken van hun gevoelens en omgeving via speelse leeractiviteiten zoals outbound games. Dergelijke activiteiten helpen bij het ontwikkelen van motorische vaardigheden en het leren nemen van beslissingen, terwijl de leraar motiverende woorden aanbiedt.

3. Leerstrategieën.

Voordat de les begint, moeten leraren een lesplan (RPP) opstellen. In dit plan kunnen docenten, vooral op de middelbare school, informatie opnemen over het behoud van mentale gezondheid. Bijvoorbeeld, tijdens Engelse les kunnen leerlingen presentaties voorbereiden over manieren om mentale gezondheid te behouden, waarna ze hierover in gesprek gaan met de schoolcounselor.

4. Kies methoden om kennis over mentale gezondheid over te brengen

De methode moet bestaan uit twee aspecten: de inhoud van de boodschap en de manier van uitvoering. Een effectieve aanpak is om positieve en herhalende bevestigingen te gebruiken, zodat leerlingen zich begrepen en gesteund voelen.

Daarnaast kunnen leraren gebruik maken van educatieve en informatieve methoden. Voor jongere leerlingen kan dit door positieve affirmaties en veilige gesprekken; voor oudere leerlingen kan het via seminars, gastsprekers, of lessen over de realiteit van mentale stoornissen en zelfzorgstrategieën.

Tegenwoordig zijn er al veel scholen die actieve programma’s hebben om mentale gezondheid te bespreken. Dit gebeurt vaak via buitenschoolse activiteiten, seminars en open dialogen tussen leraren en leerlingen.

De belangrijkste les over mentale gezondheid is vertrouwen. Een gevoel van vertrouwen geven en het geloof versterken dat elke leerling kan opgroeien tot een buitengewoon individu, is het grootste geschenk dat een leraar zijn leerlingen kan bieden.