Geestelijke gezondheidsproblemen zijn tegenwoordig een ernstig aandachtspunt in de moderne samenleving. Volgens gegevens van de World Health Organization (WHO), regio Azië-Pacific, bedroeg het aantal mensen met psychische stoornissen in Indonesië 9.162.886 gevallen of ongeveer 3,7% van de bevolking in 2018.

Een geestelijke gezondheidsstoornis is een psychologische toestand waarin iemands geest en ziel verstoord zijn. Dit kan leiden tot stress, angst, depressie en andere psychische aandoeningen.

Verschillende factoren kunnen de oorzaak zijn van geestelijke gezondheidsproblemen, waaronder:
● Genetische factoren
● Aandoeningen of afwijkingen in de hersenen
● Ervaren van discriminatie of stigma
● Hoofdletsel
● Huiselijk geweld of andere vormen van misbruik
● Een geschiedenis van kindermishandeling
● Het verlies van een dierbare
● Gebruik van giftige stoffen, alcohol of illegale drugs
● Economische of sociale problemen
● Chronische stress
● Gevoelens van eenzaamheid
● Slechte leefomstandigheden
● Ernstig trauma, zoals oorlog, zware ongevallen of misdrijven

Andere risicofactoren die kunnen bijdragen aan geestelijke gezondheidsproblemen zijn:
● Zwangerschap en bevalling
● Problemen tijdens de ontwikkeling of een ongezonde levensstijl
● Stressvolle beroepen, zoals arts of ondernemer
● Een eerdere geschiedenis van psychische problemen
● Moeite om mislukkingen te accepteren

De islam hecht groot belang aan geestelijke gezondheid, zoals blijkt uit de verzen van de Koran en de hadith.

“(Zij zijn) degenen die geloven en wier harten rust vinden in de gedachtenis aan Allah. Weet dat in de gedachtenis aan Allah de harten rust vinden.” (Soera Ar-Ra’d: 28)

Het concept van geestelijke gezondheid binnen de islam verschilt en heeft een eigen karakter vergeleken met de algemene benadering van geestelijke gezondheid. Toch streven beide naar welzijn van lichaam en ziel.

Ibnu Qayyim Al-Jauziyah verklaarde in zijn werk Al-Thibb an-Nabawi dat het begrijpen van de toestand van de ziel prioriteit heeft boven het behandelen van lichamelijke ziekten. Een gezonde ziel is immers de sleutel tot lichamelijke genezing.

Volgens de islamitische visie houdt geestelijke gezondheid nauw verband met geloof (iman) en godsvrucht (taqwa). Religie is de sleutel tot innerlijke rust. Dit komt voort uit de menselijke natuur die door Allah SWT is geschapen met een neiging tot monotheïsme (tauhid).

Het ontkennen van deze natuurlijke aanleg is een vorm van afwijking die kan worden beïnvloed door omgeving en persoonlijke keuzes. Deze afwijking is wat onrust in het hart veroorzaakt.

Hoe pakt de islam geestelijke gezondheidsproblemen aan?

Religieuze Therapie
Religieuze psychotherapie heeft tot doel het spirituele aspect van de mens te genezen — om hem terug te brengen naar zijn oorspronkelijke aard, namelijk het geloof in tauhid. Dit wordt gedaan door het leren en naleven van de islamitische leer.

De islam biedt richtlijnen over hoe men vrij kan leven van angst, spanning en depressie. Door middel van gebed (doa) wordt de mens aangemoedigd Allah SWT te gedenken.

Het uitvoeren van het gebed (shalat) met volle aandacht (khusyu) brengt rust, vrede en kalmte. De Profeet Mohammed (vrede zij met hem) verrichtte altijd het gebed wanneer hij door zorgen werd getroffen.

Hudzaifah (RA) zei: “Wanneer de Profeet (vrede zij met hem) zich zorgen maakte over iets, verrichtte hij het gebed.” (HR. Abu Dawud)

Het vasten (shaum) leert een mens geduldig te zijn in het weerstaan van verlangens zoals honger, dorst, woede en andere hartstochten. Vasten betekent ook het lichaam rust gunnen van overmatige consumptie, waardoor de fysieke gezondheid wordt bevorderd.

Tijdens het vasten reflecteert men op het lijden van anderen, wat empathie en de neiging om anderen te helpen versterkt.

Volgens onderzoek dat is gepubliceerd door de Mental Health Foundation kan het doen van goede daden daadwerkelijk het geluksgevoel vergroten en het zelfvertrouwen versterken.

Religieuze psychotherapie door de bedevaart (hajj) leert geduld, veerkracht en zelfbeheersing. Tijdens de hadj zijn discipline en toewijding essentieel, en het helpt de mens afstand te nemen van trots en arrogantie.

Dhikr (het gedenken van Allah) brengt rust in hart en ziel. Door gebed kan een dienaar zijn zorgen en verdriet aan Allah toevertrouwen.

Bidden wekt hoop en symboliseert overgave aan de Almachtige, waardoor het hart rust, vrede en optimisme vindt.

Biologische Therapie
Het behouden van de biologische dimensie is in de islam sterk benadrukt om zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid te waarborgen. Dit houdt verband met preventie en zelfbeheersing.

Zo wordt de vervulling van verlangens op een halal en door de sharia toegestane manier aanbevolen. Seksuele verlangens mogen alleen binnen het huwelijk worden uitgeleefd, terwijl overspel verboden is. Wie dit (nog) niet kan, wordt aangemoedigd om zichzelf te beheersen en te vasten.

Ook eetgewoonten moeten halal en gezond zijn. Het consumeren van haram producten zoals alcohol, drugs, bloed en varkensvlees is verboden.

Onderzoek toont aan dat het gebruik van tabak, drugs en alcohol het risico op psychische problemen vergroot.

Zelfbeheersing en het vermijden van overdaad zijn eveneens belangrijk. Overmatige consumptie kan zowel de fysieke als geestelijke gezondheid schaden — bijvoorbeeld door obesitas, chronische ziekten en mentale stoornissen.

Het Ontwikkelen van Goede Waarden en Gewoonten
Het herstel van geestelijke gezondheidsproblemen vereist zelfbewustzijn en de wil om te verbeteren. Zelfbewustzijn is verbonden met karaktervorming en lichamelijk welzijn. De Profeet (vrede zij met hem) leerde zijn metgezellen om veilige ruimtes te creëren voor zichzelf en de mensen om hen heen.

De Profeet (vrede zij met hem) benadrukte het belang van doorzettingsvermogen, zelfvertrouwen en standvastigheid bij moslims. Ook verantwoordelijkheidsgevoel, moed en het vermogen om een mening te uiten zijn belangrijke kwaliteiten.

Daarnaast moedigt de islam aan om tevreden (ridha), geduldig (sabar), tijdsbewust en lichamelijk actief te zijn.

De islam verbiedt haar volgelingen niet om medische hulp te zoeken. Integendeel, wanneer psychische problemen ernstig zijn, wordt aangeraden om een psychiater te raadplegen. Dit wordt beschouwd als een vorm van menselijke inspanning (ikhtiar) om beter te worden.

Daarom biedt de islam niet alleen spirituele richtlijnen, maar spoort zij haar volgelingen ook aan om concrete stappen te ondernemen in het onderhouden van geestelijke gezondheid.