Sociale media, die tegenwoordig steeds geavanceerder worden, zorgen ervoor dat mensen van alle leeftijden — kinderen, tieners en volwassenen over de hele wereld — het gevoel hebben dat de online wereld een deel van hun leven is geworden. Hoe langer iemand op sociale media surft, hoe meer negatieve invloeden hij ontvangt, zoals negatieve opmerkingen, jaloezie bij het zien van reisfoto’s van anderen, schoonheidsnormen en dergelijke. Dit beïnvloedt het denken en kan leiden tot mentale gezondheidsproblemen.

Volgens databok.katadata.co.id (http://databok.katadata.co.id
), gebaseerd op het rapport van januari 2023 van We Are Social en Hootsuite, gebruiken 4,76 miljard mensen of 59,4% van de wereldbevolking sociale media. Het valt niet te ontkennen dat sociale media zeer aantrekkelijk zijn. Zelfs de komst van de pandemie dwong mensen om hun leven digitaal te leiden, waardoor het gebruik van sociale media onvermijdelijk werd, omdat men zonder beperkingen in ruimte en tijd kon communiceren, gemakkelijk informatie kon delen en interessante content kon creëren.

Gemiddeld zijn mensen wereldwijd 2 uur en 31 minuten per dag verbonden met sociale media, terwijl Indonesiërs zelfs 3 uur en 18 minuten per dag besteden. Volgens onderzoek van de University of Pennsylvania zou het ideale gebruik van sociale media 30 minuten per dag moeten zijn. Uit het tijdschrift JAMA Psychiatry blijkt echter dat overmatig gebruik van sociale media een sterk effect heeft op mentale aandoeningen.

Hieronder enkele effecten van overmatig gebruik van sociale media:

Sociale Vergelijking
Mensen die sociale media gebruiken, bekijken vaak onbewust verhalen of berichten van anderen over hun activiteiten of levensstijl. Hierdoor kunnen de volgende vormen van vergelijking ontstaan:

a. Upward Social Comparison (omhoog) – iemand vergelijkt zichzelf met anderen die hij als beter, succesvoller of competenter beschouwt. Dit kan leiden tot gevoelens van minderwaardigheid of ontevredenheid over zichzelf. Bijvoorbeeld: “Waarom kan ik niet zoals hij zijn?” of “Had ik dat toen maar gedaan, dan was alles beter geweest,” wat emotionele pijn veroorzaakt.

b. Downward Social Comparison (omlaag) – iemand vergelijkt zichzelf met anderen die als minder succesvol of minder fortuinlijk worden gezien. Dit kan tijdelijk een goed gevoel geven, maar ook leiden tot overdreven medelijden met zichzelf of het idee dat succes alleen komt door anderen die het slechter hebben. Hierdoor kan men persoonlijke uitdagingen negeren of minimaliseren.

Slaapproblemen
Het gebruik van sociale media of internet vóór het slapengaan, zelfs in bed, kan het slaappatroon verstoren. Blootstelling aan het licht van telefoonschermen kan de productie van melatonine, het hormoon dat de slaap reguleert, verstoren.
Slaapproblemen kunnen leiden tot stemmingswisselingen, concentratieproblemen, verminderde fysieke gezondheid en een verzwakt immuunsysteem. Een goede nachtrust helpt bij stressregulatie, fysiek herstel en het behoud van mentale gezondheid.

Angst en Stress
Voortdurend gebruik van sociale media kan angst en stress veroorzaken. Constante meldingen en de druk om “up-to-date” te blijven verhogen gevoelens van onrust en spanning.

Toename van Depressierisico
Diverse onderzoeken tonen aan dat overmatig gebruik van sociale media verband houdt met een verhoogd risico op depressie. Sociale vergelijking en blootstelling aan negatieve inhoud kunnen het humeur en welzijn negatief beïnvloeden.

Verslaving en Aandachtsstoornissen
Overmatig gebruik van sociale media kan leiden tot afhankelijkheid, waardoor het moeilijk wordt zich te concentreren op dagelijkse activiteiten en aandacht te houden voor de omgeving.

Sociale Isolatie
Te veel tijd op sociale media kan leiden tot een afname van face-to-face interactie. Te veel focus op de telefoon vermindert sociale betrokkenheid en kan de mentale gezondheid schaden.

Daling van Productiviteit
Hoewel sociale media tegenwoordig een bron van inkomsten kunnen zijn, kan overmatig gebruik de concentratie verstoren en de productiviteit verminderen.

Verstoord Lichaamsbeeld
Voortdurende blootstelling aan ‘perfecte’ lichaamsbeelden op sociale media kan leiden tot schadelijke sociale vergelijkingen en een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen die verband houden met lichaamsbeeld. Ontevredenheid met het eigen lichaam kan leiden tot stoornissen zoals:

a. Boulimia Nervosa – waarbij iemand zijn voedsel geforceerd wil uitbraken of laxeermiddelen gebruikt.
b. Anorexia Nervosa – waarbij iemand geobsedeerd raakt door voedsel, extreem dieetgedrag vertoont en een vertekend lichaamsbeeld heeft.

Wanneer sociale media echter op een verstandige manier worden gebruikt, kunnen ze juist voordelen bieden, zoals het vormen van ondersteunende groepen. In de context van mentale gezondheid kunnen online groepen mensen met mentale problemen helpen om elkaar te steunen, kennis te delen en ervaringen uit te wisselen.

Door het gebruik van sociale media te beperken tot 30 minuten per dag, kan dit een grote positieve invloed hebben op de mentale gezondheid. Het kan gevoelens van eenzaamheid, depressie, angst en Fear of Missing Out (FOMO) verminderen — de angst iets belangrijks te missen wat anderen meemaken — en ook het fysieke welzijn verbeteren.

Bronnen:
https://www.halodoc.com/artikel/pengaruh-media-sosial-pada-kesehatan-mental-remaja

University of Nevada, Reno. Geraadpleegd in 2020. Impact of Social Media on Youth Mental Health: Statistics, Tips & Resources.
North Carolina Medical Journal. Geraadpleegd in 2020. The Impact of Social Media on Youth Mental Health
http://databok.katadata.co.id