Veel mensen vragen zich nog steeds af of Indonesië al specifieke regels heeft voor de mentale gezondheid van werknemers. Het korte antwoord? Er bestaat wel juridische erkenning, maar geen gedetailleerde uitvoering binnen de arbeidswet zelf.

Als we kijken naar de wet, wordt de mentale gezondheid van werknemers inderdaad beschermd. In Indonesian Labour Law No. 13/2003 staat namelijk in Artikel 35 lid (3) dat werkgevers verplicht zijn om bescherming te bieden op het gebied van:

“welzijn, veiligheid en gezondheid, zowel mentaal als fysiek.”

Dit betekent dat bedrijven niet alleen de fysieke gezondheid mogen waarborgen, maar ook de psychologische toestand van hun werknemers moeten beschermen.

Daarnaast benadrukt Artikel 86 lid (1) dat werknemers recht hebben op bescherming met betrekking tot:

• gezondheid en veiligheid op de werkvloer,
• moraal en fatsoen,
• menswaardige behandeling die de menselijke waardigheid en spirituele waarden respecteert.

Deze twee artikelen vormen de wettelijke basis dat iedere werknemer recht heeft op een humane, veilige en gezonde werkomgeving, fysiek én mentaal.

Mentale gezondheid en productiviteit: het gaat verder dan cijfers

Mentale gezondheid is tegenwoordig geen “extraatje” meer op de werkvloer, maar juist de kern. Psychologisch welzijn beïnvloedt aantoonbaar productiviteit, creativiteit en de algehele levenskwaliteit van werknemers.

Volgens de World Health Organization verliezen landen wereldwijd jaarlijks tot 1 biljoen Amerikaanse dollar aan productiviteit door depressie en angststoornissen. Dit zijn niet zomaar grafieken op een presentatie-slide, HEALMates—maar echte verloren werkuren, uitgeputte energie en onbenutte menselijke potentie.

Ook Indonesië kent deze realiteit. Ministry of Health of Indonesia publiceerde eerder onderzoeksdata waaruit bleek dat 6% van de werknemers symptomen van depressie ervaart door werkdruk. Dit lijkt misschien niet enorm op het eerste gezicht, maar het vertegenwoordigt miljoenen mensen die stilletjes mentale strijd leveren, elke dag opnieuw—zonder applaus, erkenning of ondersteuning.

In werkelijkheid hebben werknemers met een goede mentale gezondheid de neiging om:

• productiever te zijn,
• innovatiever te denken,
• meer voldoening en verbondenheid met hun werk te ervaren.
  

Het wrange is: juist dit belangrijke aspect wordt nog vaak over het hoofd gezien. Wanneer mentale gezondheid wordt genegeerd, dalen niet alleen de KPI’s—maar ook motivatie, teamrelaties en de manier waarop mensen naar hun eigen toekomst kijken.

De missing link: waarom voelt het dan alsof er “niets geregeld is”?

Hoewel er een juridisch fundament is, tonen meerdere arbeidsrechtstudies aan dat de arbeidswet géén concrete mechanismen biedt voor zaken als:

• richtlijnen voor de behandeling van werknemers met psychische klachten,
• verplichting om psychologische ondersteuning of professioneel advies te faciliteren,
• procedures tegen psychologische intimidatie (bullying, mobbing, gaslighting),
• speciale verlofrechten voor mentale gezondheidsaandoeningen.

Met andere woorden:

De paraplu is er, maar de handleiding ontbreekt. De intentie bestaat, maar de details zijn versnipperd.

Grote stappen in gezondheidswetgeving, maar arbeidsrecht blijft achter

Mentale gezondheidsrechten vallen onder een groter gezondheidskader. Voor de nieuwe gezondheidswet gold de Mental Health Law No. 18/2014, waarin wordt gesteld dat iedereen recht heeft op:

• een mentaal gezond leven,
• vrijheid van angst en psychologische druk,
• toegang tot geestelijke gezondheidszorg.
  

Veel bepalingen rondom psychische gezondheid zijn inmiddels opgenomen in de nieuwere gezondheidswet, namelijk de Health Law No. 17/2023. Daarin staat onder meer dat voor bepaalde functies of beroepen psychische gezondheidschecks verplicht zijn (zie Artikel 84).

Op technisch niveau zijn deze gezondheidseisen verder uitgewerkt in Ministeriële regeling 29/2022, waarin staat dat:

• personen in bepaalde functies een mentale gezondheidskeuring moeten ondergaan,
• er onderzoek mag worden gedaan bij signalen van mogelijke psychologische stoornissen tijdens of na de uitvoering van risicovol werk.

Dus… kloppen de geruchten?

Als mensen zeggen:

“Indonesië regelt mentale gezondheid nog niet in de arbeidswet.”

Uiteindelijk is een werkplek geen marathonbaan naar targets, maar een plek waar mensen de helft van hun leven doorbrengen. Mentale bescherming moet daarom niet alleen juridisch erkend worden, maar ook menselijk gevoeld.

Want werk zou dromen moeten verlengen. Niet de geest moeten verkorten. (RIW)