In de afgelopen twee decennia heeft de ontwikkeling van sociale media de manier waarop mensen communiceren, interageren en hun identiteit vormen, volledig gerevolutioneerd. Denk aan platforms zoals Instagram, Twitter (nu X), Facebook, TikTok en YouTube, die niet langer slechts ruimtes zijn om informatie te delen. Meer dan dat, sociale media zijn een integraal onderdeel geworden van het dagelijks leven.

HEALMates weten vast dat sociale media in het begin bedoeld waren als een middel om mensen met elkaar te verbinden, ervaringen te delen en informatie snel te verspreiden. Simpel gezegd, sociale media werden ontwikkeld als een platform voor connectiviteit tussen gebruikers van over de hele wereld.

Maar na verloop van tijd hebben sociale mediaplatforms zich razendsnel ontwikkeld. Dankzij geavanceerde algoritmen die inhoud afstemmen op de voorkeuren van gebruikers, besteden veel mensen steeds meer tijd aan het surfen in de digitale wereld. Mensen kunnen urenlang scrollen op Instagram, TikTok of video’s bekijken op YouTube. De gemakkelijke toegang, de snelheid van informatieverspreiding en het gevoel van “verbonden zijn” met de wereld maken sociale media tot een basisbehoefte.

Maar zoals een mes aan twee kanten snijdt, hebben sociale media ook aanzienlijke gevolgen voor onze mentale gezondheid, vooral als we ze niet verstandig gebruiken. Daarom zal dit artikel HEALMates meenemen in de impact van sociale media op de mentale gezondheid en hoe we er verstandig mee kunnen omgaan.

De Ontwikkeling van Sociale Media Door de Tijd Heen

HEALMates, laten we eens kijken naar de ontwikkeling van sociale media in de afgelopen 20 jaar. Facebook verscheen in 2004 en was de pionier van digitale netwerken. Vervolgens introduceerde Instagram in 2010 de visuele cultuur met foto- en videocontent. Niet veel later, in 2016, veranderde TikTok de voorkeur van gebruikers van statische beelden naar korte video’s. TikTok beïnvloedde niet alleen de manier waarop mensen entertainment consumeren, maar verkortte ook de aandachtsspanne en normaliseerde virale trends.

Vandaag de dag heeft bijna iedereen meer dan één sociaalmedia-account. Volgens gegevens van GoodStats besteden mensen gemiddeld 3-4 uur per dag aan sociale media, en nog meer onder jongeren. Achter de toegang tot informatie en vermaak schuilt echter een significante impact op de mentale gezondheid.

Het aantal internetgebruikers blijft wereldwijd sterk stijgen. Volgens het meest recente rapport van We Are Social bedroeg het aantal internetgebruikers in 2025 wereldwijd 5,56 miljard van een geschatte wereldbevolking van 8,2 miljard mensen.

Indonesië behoort tot de landen met het grootste aantal internetgebruikers ter wereld. Begin 2025 waren er 221 miljoen internetgebruikers in Indonesië, wat overeenkomt met 79,5 procent van de nationale bevolking. Dit toont aan hoe essentieel internet inmiddels is in het dagelijks leven.

Een opvallend fenomeen komt naar voren uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (BPS) 2024: 39,71 procent van de jonge kinderen in Indonesië is al gewend aan het gebruik van mobiele telefoons, en 35,57 procent van hen heeft zelfs toegang tot internet.

Hoe Beïnvloeden Algoritmen en Interacties op Sociale Media de Mentale Gezondheid?

Aan de andere kant worden mentale gezondheid en digitale afhankelijkheid steeds belangrijkere onderwerpen. Het fenomeen doomscrolling is bijvoorbeeld wijdverbreid. Sociale media-algoritmen presenteren inhoud die sociale vergelijking stimuleert en zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk op het platform te houden. Ze leren van gebruikersgedrag en bieden inhoud aan die relevant en aantrekkelijk lijkt.

Helaas benadrukken deze algoritmen vaak content die sterke emoties oproept, zoals luxe levensstijlen, andermans successen, ideale lichamen, drama of controverse.

Het gevolg is dat gebruikers gemakkelijk verstrikt raken in ongezonde sociale vergelijkingen. Het voortdurend zien van andermans prestaties kan gevoelens van minderwaardigheid, onzekerheid of zelfs depressie veroorzaken.

De Impact van Sociale Media op de Mentale Gezondheid

Hieronder enkele concrete effecten van sociale media op onze mentale gezondheid.

• FOMO (Fear of Missing Out)

HEALMates moeten zich bewust zijn van dit effect: Fear of Missing Out (FOMO). Interactie op sociale media creëert angst om iets te missen — de angst om niet op de hoogte te zijn van het laatste nieuws of de nieuwste trends. De druk om constant up-to-date te blijven maakt het moeilijk om los te komen van het scherm, zelfs tijdens rustmomenten of familieactiviteiten. FOMO kan leiden tot angst, mentale vermoeidheid en slaapproblemen doordat de hersenen voortdurend worden gestimuleerd door meldingen en de drang om de telefoon te controleren.

• Cyberpesten en Negatieve Commentaren

Sociale media maken anonieme interactie gemakkelijk, wat ruimte biedt voor negatieve opmerkingen, beledigingen of cyberpesten. Slachtoffers van cyberpesten kunnen ernstige psychologische druk ervaren, zoals schaamte, verlies van zelfvertrouwen en langdurig trauma.

• Externe Validatie en Afhankelijkheid van Likes of Reacties

Veel gebruikers, vooral jongeren, koppelen hun gevoel van eigenwaarde aan het aantal likes of positieve reacties. Wanneer hun berichten niet het gewenste aantal reacties krijgen, kunnen gevoelens van falen, teleurstelling of waardeloosheid ontstaan. Overmatige behoefte aan externe validatie maakt de mentale gezondheid kwetsbaar, omdat geluk afhankelijk wordt van de mening van anderen.

• Verslaving en Afleiding

Sociale media zijn ontworpen om ons te blijven laten scrollen. Dit kan ertoe leiden dat we moeite hebben om ons te concentreren, slecht slapen en minder productief zijn, wat ook onze relaties kan beïnvloeden.

• Blootstelling aan Negatieve Inhoud

Negatief nieuws, haatdragende uitingen, misinformatie of extreme inhoud kunnen het gevoel van veiligheid aantasten, empathie verminderen en chronische stress veroorzaken. Dit verdient serieuze aandacht.

Waarom Hebben Sociale Media Zo’n Sterke Invloed op Onze Psychologie?

Bron: Freepik

Volgens Dr. Jacqueline Sperling van het McLean Hospital creëren sociale media onmiddellijke feedback die gebruikers laat terugkeren vanwege de onvoorspelbare beloning, vergelijkbaar met gokautomaten. Sociale media werken met krachtige psychologische mechanismen zoals:

• Het dopaminesysteem: Elke melding of like zorgt voor een kleine dosis dopamine in de hersenen, een stof die ons een prettig gevoel geeft en ons aanmoedigt om door te gaan.
• Beschikbaarheidsbias: We denken dat “iedereen” iets doet, terwijl we in werkelijkheid slechts een fractie van wat het algoritme toont, zien.
• Het spotlight-effect: We overschatten hoeveel aandacht anderen aan ons besteden op sociale media, terwijl dat vaak niet zo is.

Kort gezegd: sociale media veranderen hoe onze hersenen de realiteit verwerken. Dit kan positief uitpakken als we ons ervan bewust zijn, maar schadelijk zijn als we onoplettend blijven.

Tips om de Mentale Gezondheid te Beschermen te Midden van de Sociale Media-Golf

HEALMates, het is tijd om verstandiger om te gaan met sociale media. Hier zijn enkele tips om je mentale gezondheid te beschermen terwijl je online actief blijft.

• Beperk de Tijd op Sociale Media

Een van de stappen die je kunt nemen, is het beperken van je schermtijd. We hoeven niet de hele dag door sociale media te scrollen, want dat verlaagt onze productiviteit. Gebruik eventueel de schermtijd-functie om dagelijkse limieten in te stellen, bijvoorbeeld 30 minuten in de ochtend en 30 minuten in de avond.

• Curateer de Inhoud die je Consumeert

Het selecteren van positieve en inspirerende inhoud is belangrijk om je mentale gezondheid te beschermen. Volg accounts die energie en kennis geven, en aarzel niet om te ontvolgen als ze je een slecht gevoel geven.

• Besef dat Sociale Media een “Highlight Reel” zijn

Onthoud dat de meeste mensen alleen de beste momenten van hun leven delen. Niemand is echt perfect, ook al lijkt het zo op sociale media. Als je dit beseft, zul je jezelf minder vaak vergelijken met anderen.

• Houd Balans tussen Online en Offline Leven

Neem tijd voor offline activiteiten zoals lezen, sporten, afspreken met vrienden of wandelen in de buitenlucht.

• Doe een Digitale Detox

Probeer eens een dag per week vrij te nemen van sociale media. Gebruik die tijd om op jezelf en je omgeving te focussen. Als je je angstig, gestrest of overweldigd voelt door sociale media, praat er dan over met iemand die je vertrouwt of zoek professionele hulp.

Verstandig met Sociale Media Omgaan voor een Betere Mentale Gezondheid

HEALMates, we moeten begrijpen dat sociale media een hulpmiddel zijn, geen vijand. Zoals elk hulpmiddel hebben ze zowel voordelen als nadelen. De impact op onze mentale gezondheid hangt af van hoe we ze gebruiken.

Met bewustzijn, tijdsbeheer en de moed om te filteren wat we consumeren, kunnen we genieten van de voordelen van sociale media zonder onze mentale gezondheid op te offeren. Laat de digitale wereld je geluk en innerlijke rust niet overnemen. Gebruik sociale media als een middel om te groeien, te leren en op een gezonde manier verbonden te blijven — niet als bron van druk en eindeloze vergelijking. (RIW)