Geestelijke gezondheid omvat de emotionele, psychologische en sociale gesteldheid van een persoon. Een gezonde mentale toestand beïnvloedt hoe we denken, hoe we onze gevoelens verwerken en hoe we ons gedragen. Een goede mentale gezondheid is belangrijk in elke levensfase: vanaf de kindertijd, door de adolescentie, tot in de volwassenheid.

Een fitte geest maakt het mogelijk om goede beslissingen te nemen en om te gaan met zelfs de meest stressvolle situaties. Onze mentale gezondheid speelt ook een rol in ons sociale gedrag, waardoor onze interacties met anderen gezonder worden en harmonie in de samenleving kan worden opgebouwd en behouden. Dit is een belangrijk aspect van het leven, omdat de mens een sociaal wezen is.

In het algemeen kunnen psychische stoornissen worden onderverdeeld in:

• Stemmingsstoornissen (Mood disorder): instabiele stemming veroorzaakt door psychische aandoeningen zoals depressie of bipolaire stoornis.
• Angststoornissen (Anxiety disorder): In de islamitische geschriften wordt deze aandoening, ook wel “was-was” genoemd, beschreven als een toestand waarin de mens wordt beïnvloed door fluisteringen (van de duivel) die angst en onzekerheid veroorzaken. In de westerse geneeskunde wordt het omschreven als buitensporige angst of paniek die langdurig aanhoudt.

Voorbeelden hiervan zijn sociale fobie (angst om met anderen om te gaan) of andere vormen van fobie, zoals extreme afhankelijkheid van anderen (separation anxiety). Deze aandoeningen moeten tijdig worden behandeld om te voorkomen dat ze leiden tot langdurige stress.

• Persoonlijkheidsstoornissen (Personality disorder): Over het algemeen kent men twee persoonlijkheidstypen — introvert en extravert. Elke persoon heeft een unieke combinatie van denk- en gedragspatronen. Een persoonlijkheid wordt als een stoornis beschouwd wanneer deze het dagelijks functioneren belemmert, zoals overmatig egoïsme, narcisme (gebrek aan empathie), extreme stemmingswisselingen of explosieve emoties.
• Psychotische stoornissen (Psychotic disorder) zoals schizofrenie: Psychose (ook wel “psychotische ervaring” of “psychotische episode” genoemd) is een toestand waarin onze perceptie van de werkelijkheid verschilt van die van anderen — een situatie waarin men “het contact met de realiteit verliest”.

Het is onvermijdelijk dat we allemaal wel eens stemmingswisselingen ervaren. Het is goed om te begrijpen wat de oorzaken zijn, zodat langdurige en negatieve veranderingen in stemming en gedrag tijdig herkend kunnen worden. Verhoogd zelfbewustzijn hierover is essentieel — dit is ook de reden waarom wij het online magazine HEAL publiceren.

De oorzaken van psychische stoornissen zijn complex en omvatten een wisselwerking tussen genetische, biologische, psychologische en omgevingsfactoren. Er is geen enkele oorzaak die op alle stoornissen van toepassing is, maar enkele factoren die bijdragen zijn:

• Genetische factoren Bepaalde psychische aandoeningen komen vaker voor binnen families, wat wijst op een genetische aanleg.
• Biologische factoren Onevenwichtigheden in hersenchemicaliën zoals serotonine, dopamine en noradrenaline kunnen bijdragen aan mentale stoornissen. Depressie wordt bijvoorbeeld vaak geassocieerd met lage serotoninespiegels.
• Stress en trauma Ernstige stress of emotioneel trauma — zoals het verlies van een dierbare, misbruik of andere traumatische gebeurtenissen — kan mentale aandoeningen veroorzaken of verergeren.
• Hormonale veranderingen Hormonale schommelingen tijdens puberteit, zwangerschap of menopauze kunnen de emotionele balans verstoren en mentale klachten veroorzaken.
• Middelengebruik Misbruik van alcohol, drugs of bepaalde medicijnen kan leiden tot of bijdragen aan psychische stoornissen.
• Omgevingsfactoren De omgeving waarin iemand opgroeit en leeft — zoals gezinssituatie, sociale druk, isolatie of chronische stress — kan een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van mentale aandoeningen.
• Psychologische factoren Bepaalde denk- en gedragspatronen, zoals obsessief-compulsieve neigingen of aanhoudend negatieve gedachten, kunnen bijdragen aan mentale problemen zoals depressie.

Kunnen psychische stoornissen worden genezen?

Er wordt vaak gezegd dat voor elke ziekte een remedie bestaat. Maar wat geldt als “geneesmiddel” voor mentale aandoeningen? De behandeling van psychische stoornissen vereist een multidisciplinaire aanpak — dat wil zeggen, een combinatie van psychologische therapie, medicatie, sociale ondersteuning en aanpassing van de levensstijl.

De juiste behandelstrategie hangt af van het type en de ernst van de aandoening. Enkele veelgebruikte behandelingen zijn:

• Psychologische therapie Therapieën zoals cognitieve gedragstherapie (CBT), interpersoonlijke therapie of gezinstherapie helpen individuen om ongezonde gedachten en gedragingen te begrijpen en te veranderen.
• Medicatie In sommige gevallen kunnen medicijnen zoals antidepressiva, angstremmers of antipsychotica helpen de symptomen te beheersen. Deze moeten altijd worden voorgeschreven en gecontroleerd door een professional.
• Counseling Gesprekstherapie met een geestelijk gezondheidsdeskundige kan steun, inzicht en begeleiding bieden bij het omgaan met mentale problemen.
• Sociale steun Steun van familie, vrienden of lotgenotengroepen helpt gevoelens van isolatie te verminderen en het emotioneel welzijn te verbeteren.
• Beweging en gezonde levensstijl Regelmatige lichaamsbeweging, gezonde voeding en voldoende slaap kunnen stress verminderen en de stemming verbeteren.
• Kunst- en sporttherapie Sommige mensen vinden baat bij creatieve therapievormen zoals kunst of sport om emoties te uiten en stress te verminderen.
• Stressmanagement Technieken zoals meditatie, ontspanning of ademhalingsoefeningen kunnen helpen bij het omgaan met stressgerelateerde symptomen.
• Maatschappelijke betrokkenheid Deelname aan gemeenschapsactiviteiten of vrijwilligerswerk kan helpen sociale banden op te bouwen en een gevoel van doelgerichtheid te versterken.

Het achtste punt geeft hoop — door samen een positieve invloed uit te oefenen op elkaars mentale gezondheid, kunnen we de wereld tot een betere plek maken. En het belangrijkste om te onthouden is: met een gezonde geest kunnen we collectief en positief bijdragen aan de samenleving. Zoals Elon Musk zei:
“The biggest asset in the world is your mental state (your healthy mental state).”

Bronnen: Health Direct Australia; Ministerie van Volksgezondheid Indonesië; CDC USA; Journal of Health, Universiteit Muhammadiyah Sumatera Utara