Emotionele intelligentie en het vermogen om emoties te beheersen blijven interessante onderwerpen om te bespreken, nietwaar, HEALMates? Deze vaardigheid is immers niet vanzelfsprekend bij iedereen aanwezig.

HEALMates hebben vast wel eens mensen ontmoet — volwassenen of kinderen — die van nature kalm, rustig en vaak glimlachend zijn? In onze samenleving wordt zo’n karakter vaak beschouwd als iets wat “van nature” is meegegeven. Maar als dat echt zo zou zijn, zou dat toch jammer zijn? Want mensen die moeite hebben met hun emoties willen natuurlijk ook graag over emotionele intelligentie beschikken.

Maar klopt het eigenlijk wel dat mensen die kalm blijven, stay cool onder druk, en zich niet snel laten meeslepen door emoties, daarmee geboren worden? Of is dit een vaardigheid die we kunnen aanleren en oefenen vanaf jonge leeftijd? Laten we eerst begrijpen wat emotionele intelligentie eigenlijk inhoudt.

Wat is Emotionele Intelligentie?

Emotionele intelligentie (EQ) is het vermogen van een persoon om zijn of haar eigen emoties te herkennen, begrijpen, beheersen en gebruiken om ook de emoties van anderen te kunnen begrijpen en beïnvloeden. Simpel gezegd helpt deze vaardigheid ons om onze eigen gevoelens en die van anderen te begrijpen, zodat we weten hoe we emoties kunnen reguleren zonder dat ze de overhand nemen.

Volgens Talent Smart EQ bestaan er vier belangrijke componenten van EQ: zelfbewustzijn (self-awareness), zelfbeheersing (self-management), sociaal bewustzijn (social awareness), en relatiebeheer (relationship management). Deze vier aspecten zijn essentieel om emoties goed te reguleren, HEALMates. Emotionele intelligentie hangt dus nauw samen met ons vermogen om emoties, gedachten en gedrag in balans te houden, productief te blijven, en harmonie te bewaren in onze relaties en doelen.

Dus, is emotionele intelligentie aangeboren of te leren? In tegenstelling tot IQ, blijkt emotionele intelligentie te kunnen worden ontwikkeld en versterkt naarmate we oefenen en groeien. Met andere woorden: we kunnen het leren, zolang we bereid zijn om het te trainen en toe te passen in ons dagelijks leven.

We kunnen kinderen ook helpen hun EQ te ontwikkelen terwijl ze nog in hun groeifase zijn. Bijvoorbeeld wanneer een kind driftig of emotioneel reageert, is straffen niet de juiste aanpak. In plaats van streng te zijn, kunnen we beter hun emoties erkennen en omarmen.

Pas als het kind weer rustig is, kunnen we uitleggen dat het prima is om emoties te uiten, maar dat er manieren zijn om dit te doen zonder te schreeuwen of boos te worden. Als ouders moeten wij zelf eerst leren onze emoties te beheersen, zodat onze kinderen dat van ons kunnen afkijken.

Dit komt ook overeen met enkele hadiths van de Profeet Mohammed (vrede zij met hem) waarin wordt uitgelegd dat kinderen tot ongeveer acht jaar vooral veel liefde, knuffels en genegenheid nodig hebben van hun ouders. Ook het zeggen van “Ik hou van je” zou iets normaals moeten zijn, HEALMates.

Verder wordt in opvoeding aangeraden om niet te snel “nee” te zeggen. Dat is niet makkelijk, ik weet het. Ikzelf — als moeder van een dochter — probeer dit toe te passen door humor te gebruiken, zodat ze de boodschap begrijpt zonder dat de warmte uit onze relatie verdwijnt.

Kinderen zijn immers innocent — puur, vrolijk en oprecht. Door niet voortdurend “nee” te zeggen, helpen we ze om in een positieve mindset te blijven.

Mijn manier om haar te kalmeren begint met een glimlach, een liefdevolle blik, en dan bied ik alternatieven aan.

Bijvoorbeeld: toen ze leerde lopen, vond ze het geweldig om haar eigen winkelwagentje te duwen in de supermarkt. Ze vulde het met alles wat haar interesseerde. Ik lachte alleen maar — want wat ik echt zag, was haar enthousiasme om te leren en te imiteren wat volwassenen doen.

Toen het wagentje vol was, zei ik: “Wauw, lieverd, dat zijn wel heel veel spullen. Zullen we samen kijken wat we écht nodig hebben?” En samen legden we alles één voor één terug in de schappen.

Dit eenvoudige voorbeeld laat zien hoe we kinderen al vroeg kunnen leren hun emoties te beheersen. Natuurlijk heeft iedere ouder zijn eigen manier, afhankelijk van de situatie.

Strategie voor Emotieregulatie #1: Emoties Labelen

EQ hangt nauw samen met een vaardigheid die bekendstaat als emotionele regulatie. Deze vaardigheid helpt ons om moeilijke levenservaringen te verwerken zonder emotioneel overweldigd te raken. Te sterke emotionele reacties kunnen namelijk meer schade aanrichten dan de gebeurtenissen zelf.

Daarom hebben we strategieën nodig om emoties te reguleren. Het vermogen om emoties effectief te beheersen hangt direct samen met iemands niveau van emotionele intelligentie. Wie zijn emoties kent, kan ze beter uiten en beheren, ook in interactie met anderen.

HEALMates kunnen hiermee beginnen door bewust aandacht te geven aan wat ze voelen en hun emoties te benoemen. Volgens verschillende bronnen bestaan er gradaties in emoties — bijvoorbeeld boosheid: “geïrriteerd”, “licht geraakt”, “boos”, of “woedend”. Door die gradaties te herkennen, kun je beter begrijpen wat je voelt — zoals “teleurgesteld”, “gespannen”, of “gefrustreerd”. Dat bewustzijn helpt enorm in moeilijke momenten.

Het gezin is de beste plek om dit te oefenen. Kinderen zouden moeten leren dat alle emoties welkom zijn — want elke emotie heeft een reden. Boosheid beschermt ons soms, verdriet toont onze behoefte aan steun.

Het beheersen van emoties is een proces dat tijd en oefening vraagt. Kinderen hebben onze hulp nodig om hun gevoelens te begrijpen. Lees samen boeken over emoties, praat erover, en deel je eigen gevoelens op een manier die bij hun leeftijd past.

Creëer thuis een veilige ruimte waar iedereen emoties mag tonen. En geef vooral het goede voorbeeld. Als je boos bent, zeg dan bijvoorbeeld:

“Sorry lieverd, mama is even boos. We praten straks verder als ik weer rustig ben, goed?”

Zo leert je kind dat boosheid mag bestaan, maar dat het belangrijk is om er bewust mee om te gaan. Zelfbeheersing gaat niet over het onderdrukken van gevoelens, maar over het wijs leren omgaan met wat we voelen.

Strategie #2: Gedragsinterventie

Een tweede strategie om emotieregulatie te versterken is gedragsinterventie. Het kost energie, maar het werkt effectief om de emotionele intelligentie te vergroten.

Bijvoorbeeld via therapieën voor kinderen, waarin ze leren emoties te herkennen, begrijpen en ermee omgaan.

Thuis kun je het ook toepassen: reageer direct wanneer een kind emoties toont. Zeg bijvoorbeeld rustig:

“Papa ziet dat je boos bent. Boos zijn mag, maar slaan mag niet, oké?”

Zo voelt het kind zich begrepen, maar leert het ook grenzen aan gedrag te stellen.

Strategie #3: Mindfulness Meditatie

Mindfulness komt oorspronkelijk uit oosterse tradities zoals kejawen, de Javaanse cultuur en de islam. Mindfulness betekent volledig aanwezig zijn in het huidige moment, zonder te oordelen of gehaast te reageren.

Het doel is niet om altijd kalm of gelukkig te zijn — het leven is immers vol onverwachte dingen — maar om evenwichtig te blijven, zelfs als dingen anders lopen dan gepland.

Een belangrijk voordeel van mindfulness is dat het helpt bij emotieregulatie. Na verloop van tijd traint het je hersenen om sterker te worden in het omgaan met stressvolle situaties. Je leert je emoties observeren zonder meteen te reageren.

HEALMates, probeer emoties te herkennen en te benoemen zonder erdoor meegesleept te worden. Vaak leven we op “automatische piloot” en laten we emoties de controle overnemen.

Bijvoorbeeld: wanneer een kind driftig wordt, kunnen we geneigd zijn te schreeuwen of te streng te reageren. Maar met mindfulness kunnen we kalm blijven, helder nadenken en bewust handelen.

Als ouders is het belangrijk om rustig en aanwezig te blijven, zowel thuis als op het werk. Wanneer wij mindful leven, zullen onze kinderen dat gedrag vanzelf overnemen.

Door mindfulness te beoefenen, scherpen we onze emotionele intelligentie aan. Hoe vaker we oefenen, hoe natuurlijker het wordt om kalm, bewust en veerkrachtig te reageren in elke situatie. (DIV)