In dit digitale tijdperk zijn bijna al onze activiteiten verbonden met een scherm (screen). Of het nu gaat om werken met een laptop, scrollen door sociale media op je telefoon, series kijken op een tablet, of gewoon nieuws lezen of online winkelen – het lijkt alsof er nooit een pauze is. Maar heb je je ooit afgevraagd of deze gewoonte van schermtijd invloed heeft op onze hersenen? Wat gebeurt er als we te lang naar een scherm staren?

De bezorgdheid over de effecten van schermtijd wordt ook wel Screen Time Awareness genoemd, oftewel bewustzijn van de duur van onze interactie met schermen. Dit bewustzijn is belangrijk, want hoewel schermen leuk en praktisch zijn, kan te veel schermtijd verrassend genoeg serieuze gevolgen hebben.

Dus, wat zijn eigenlijk de effecten van schermtijd op onze hersenen? Laten we dat samen dieper verkennen in dit artikel, HEALMates!

Digitale Effecten op de Hersenen

Enkele negatieve gevolgen van overmatige schermtijd voor onze hersenen en gezondheid zijn als volgt:

1. Blootstelling aan Blauw Licht

Heb je ooit moeite gehad met slapen, ook al zijn je ogen al erg moe? De oorzaak kan blauw licht zijn – het licht dat wordt uitgezonden door telefoons, laptops en televisieschermen. Dit blauwe licht verstoort de productie van het hormoon melatonine, dat je slaap-waakcyclus reguleert. Normaal gesproken verhoogt je lichaam ’s avonds de melatonineproductie om je slaperig te maken. Maar wanneer je ogen worden blootgesteld aan blauw licht, raakt je hersenen in de war, alsof het nog dag is. Hierdoor daalt de melatonineproductie, waardoor je moeilijker in slaap valt en last kunt krijgen van lichte slapeloosheid.

Chronobiology in Medicine beschrijft hoe blootstelling aan blauw licht voor het slapengaan het circadiaans ritme verstoort en de melatonineproductie onderdrukt. Het circadiaans ritme is de fysieke, mentale en gedragsmatige cyclus van 24 uur, gereguleerd door de interne klok van het lichaam en beïnvloed door licht uit de omgeving.

Als dit ritme verstoord raakt, heeft dat invloed op de kwaliteit en duur van de slaap en op cognitieve functies, vooral bij jongeren en jongvolwassenen. Op de lange termijn kan chronisch slaapgebrek leiden tot geheugenverlies, concentratieproblemen en ernstige gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk. Dus, als jij iemand bent die graag nog even op je telefoon kijkt in bed, pas op, HEALMates!

Probeer de “blauwlichtfilter” of “nachtmodus” op je telefoon te gebruiken, of stop minstens een uur voor het slapengaan met het kijken naar een scherm.

2. Doomscrollen dat de Mentale Energie Uitput

Wie herkent dit: je wilt maar 5 minuten sociale media checken, maar een uur later zit je er nog steeds? Die gewoonte heet doomscrollen.

Doomscrollen is het onbewust blijven scrollen door nieuws of content, zelfs wanneer de informatie negatief of stressvol is.Onze hersenen “hunkeren” naar updates, maar raken juist vermoeid en angstig.

Harvard Health legt uit dat doomscrollen fysieke en mentale effecten heeft, zoals misselijkheid, hoofdpijn, spierspanning, nekpijn, slaapproblemen en verhoogde bloeddruk. Dit wordt vaak erger door langdurig zitten en blootstelling aan negatieve inhoud.

Hoe komt dat? Onze hersenen hebben een beloningssysteem dat wordt geactiveerd wanneer we nieuwe informatie vinden — het voelt alsof we een klein cadeautje krijgen. Helaas, wanneer die informatie negatief is, wordt dit systeem verslavend en mentaal uitputtend.

Het gevolg: overmatig piekeren, angst, en moeite met concentratie doordat het brein overbelast raakt met “informatieafval” die het niet goed kan filteren.

Daarom is het verstandig om vaste tijden te bepalen voor sociale media, bijvoorbeeld 30 minuten in de ochtend en 30 minuten in de avond. Zet ook onbelangrijke meldingen uit om verleiding te voorkomen.

3. Slapeloosheid door Overmatige Schermtijd

De combinatie van blauw licht, doomscrollen en andere schermactiviteiten leidt vaak tot slaapstoornissen of insomnia.

Insomnia betekent niet alleen moeite hebben met in slaap vallen, maar ook een slechte slaapkwaliteit. Je kunt slapen, maar toch vermoeid wakker worden.

Dit heeft een directe invloed op de hersenen. Tijdens de slaap “reinigt” het brein zich door afvalstoffen te verwijderen en belangrijke cellen te regenereren. Als je slaap wordt verstoord, mist je brein deze herstelfase, wat kan leiden tot geheugenproblemen, leerproblemen en stemmingswisselingen.

Een studie in Ahmedabad, geciteerd door de Times of India, ontdekte dat jongeren (18–40 jaar) die meer dan 30 minuten naar een scherm keken voor het slapengaan, twee keer meer kans hadden op een slechte slaapkwaliteit door verstoring van de REM-slaap door blauw licht.

Langdurig slaapgebrek verhoogt zelfs het risico op dementie op latere leeftijd. Eng, toch?

4. Invloed op Focus en Productiviteit

Naast het verstoren van de slaap, heeft overmatige schermtijd ook invloed op onze concentratie.Onze hersenen worden voortdurend gedwongen om te multitasken — van WhatsApp-berichten naar Instagram-notificaties, naar YouTube-video’s, en terug naar werkmails.

Het probleem is dat de menselijke hersenen niet ontworpen zijn voor constante digitale multitasking. Elke keer dat we van taak wisselen, heeft het brein tijd nodig om zich opnieuw te concentreren, en dat is vermoeiend.

Het resultaat: taken duren langer, concentratie verslechtert en de kwaliteit van werk neemt af. Op den duur lijkt het alsof we druk bezig zijn, terwijl we eigenlijk minder productief zijn.

5. Langetermijneffecten op de Hersenen en Mentale Gezondheid

Wat nog zorgwekkender is, is dat langdurige schermtijd blijvende effecten kan hebben op de hersenen en mentale gezondheid. Denk aan sociale angst, milde depressie, geheugenverlies en “brain fog” — een toestand waarin je hersenen wazig aanvoelen, je moeite hebt om helder te denken en dingen te onthouden.

Deze effecten ontstaan niet plotseling, maar geleidelijk door een gebrek aan bewust schermgebruik. Daarom is het belangrijk om dit vroeg te herkennen.

Verstandig Omgaan met Schermtijd

Dat betekent niet dat we schermen helemaal moeten vermijden, HEALMates. De digitale wereld biedt veel voordelen, zolang we ze op een bewuste manier gebruiken. Hier zijn een paar eenvoudige manieren om balans te houden tussen schermtijd en gezondheid:

• Gebruik de schermtijd-functie op je telefoon om je gebruik per app te monitoren.
• Stel dagelijkse limieten in, bijvoorbeeld maximaal 2 uur voor sociale media.
• Volg de 20-20-20-regel: kijk elke 20 minuten 20 seconden naar iets dat 6 meter verder is. Dit helpt om oogvermoeidheid te voorkomen.
• Creëer schermvrije zones, zoals de eetkamer of slaapkamer.
• Vervang scrollgewoonten door rustgevende activiteiten zoals het lezen van een fysiek boek, wandelen of journaling.
• Verander je mindset: besef dat schermen hulpmiddelen zijn, geen echte vervanging van het leven zelf.

Uiteindelijk draait bewustzijn van schermtijd niet alleen om minder naar schermen kijken, maar ook om een gezonde mindset. We moeten begrijpen dat schermen slechts hulpmiddelen zijn, geen levenscentrum. Laat echte momenten met familie, vrienden of tijd voor jezelf niet verloren gaan door constante digitale afleiding. Onthoud: je hersenen hebben rust, verwerking en groei nodig — zonder de voortdurende ruis van schermen. (RIW)