Heb je dat ooit meegemaakt, HEALMates? Je lichaam ligt al in bed, je ogen zijn dicht, maar je hoofd weigert stil te zijn. Gedachten schieten alle kanten op, wat er morgen als ontbijt op tafel komt, het schooluniform van je kind dat nog niet is gestreken, een elektriciteitsrekening die bijna vervalt, tot werk dat zich blijft opstapelen en niet kan wachten.

Voor veel vrouwen, vooral moeders, is de nacht geen rustmoment, maar juist een onzichtbare werktijd. Dat ervaart ook Dwi (35), een moeder die elke avond voor het slapengaan het gevoel heeft dat haar hoofd een eindeloze to-dolijst is, zonder uitknop.

“Soms ben ik al slaperig, maar mijn hoofd blijft maar draaien. Wat eet mijn kind morgen, zijn de ingrediënten genoeg, hoe gaat hij naar school, kan ik die enorme berg was nog tussendoor doen of niet,” vertelt ze zachtjes aan het HEAL-onderzoeksteam. ’s Nachts stopt haar lichaam met werken, maar haar gedachten worden nooit echt stil.

Het dagelijks leven van Dwi staat niet op zichzelf. Het weerspiegelt de ervaring van veel andere vrouwen, misschien ook die van jou, HEALMates. Vrouwen worden vaak de ‘hoofmanager’ van het huishouden: van het regelen van alles in huis en het bewaken van de emotionele behoeften van hun kinderen, tot het onthouden van kleine dingen die anderen makkelijk over het hoofd zien. Het lijkt allemaal klein en onbelangrijk, bijna onzichtbaar. Maar juist daar zit de zwaarte.

Onzichtbaar Werk Dat Aan Je Hoofd Knaagt

Even ter info, HEALMates: dit fenomeen staat bekend als mental load. Het is de mentale last die ontstaat door een voortdurende opeenstapeling van cognitieve en emotionele arbeid. Volgens Psychology Today gaat mental load niet alleen over hoeveel huishoudelijk werk je doet, maar vooral over de mentale verantwoordelijkheid om alles te onthouden, te plannen, te anticiperen en ervoor te zorgen dat alles soepel loopt.

Vrouwen lijken vaak alsof ze “niets aan het doen zijn”, terwijl hun hoofd overuren draait. Dat is cognitieve arbeid. Tegelijkertijd is er emotionele arbeid: emoties managen, vermoeidheid onderdrukken, geduldig blijven, warm blijven, omdat een moeder zogenaamd geen ruimte heeft om te klagen.

Binnen het huishouden wordt dit soort werk zelden erkend als ‘echte arbeid’. Als iemand vraagt: “Wat doe je voor werk?” en het antwoord is “huisvrouw”, volgt vaak al snel: “Oh, dus je werkt niet?” Alsof een huisvrouw werkloos is. Terwijl de taken zich opstapelen en zowel energie als mentale kracht opslokken. Er zijn geen werktijden, geen salaris en het werk lijkt nooit af, maar de impact is heel reëel.

Waarom Zijn Vrouwen Kwetsbaarder Voor Mental Load?

De volgende vraag is dan: waarom komt deze last zo vaak op de schouders van vrouwen terecht? Het antwoord ligt diep verankerd in genderrollen die al generaties lang in de samenleving bestaan.

Vrouwen, zeker als partner en moeder, worden gesocialiseerd om de primaire verzorger te zijn, de bewaker van harmonie en het centrum van het huishouden. Die verantwoordelijkheden voelen vaak ‘natuurlijk’, terwijl ze in werkelijkheid het resultaat zijn van een ongelijke verdeling van rollen.

Veel feministische activisten noemen dit double oppression. Vanaf jonge leeftijd leren meisjes om goed te zijn in huishoudelijke en emotionele taken. Daardoor voelen veel vrouwen zich later schuldig als ze niet kunnen voldoen aan het beeld van de ‘ideale moeder’: altijd beschikbaar, altijd geduldig, altijd alles aankunnend.

Verschillende studies tonen ook aan dat vrouwen, vooral als het gaat om opvoeding en beslissingen rondom kinderen, een veel groter deel van het mentale werk doen dan mannen. De gevolgen? Niet alleen vermoeidheid, maar ook langdurige stress, minder levensvoldoening en zelfs obstakels in hun carrièreontwikkeling.

Van Opgekropte Vermoeidheid Naar Burnout

Een mentale last die zonder pauze wordt gedragen, is geen kleinigheid. Ze kan uitmonden in parental burnout, angstklachten en depressie. Uit het vakblad Occupational Medicine van Oxford Academic blijkt dat vrouwen een grotere kans hebben op burnout. Dat hangt nauw samen met de dubbele rol die ze vervullen: werken in de professionele wereld én tegelijkertijd de spil zijn van het huishouden, beide vragen een grote emotionele inzet.

De constante druk in deze twee werelden zorgt ervoor dat werkende moeders sneller mentaal en emotioneel uitgeput raken. Daarnaast speelt ook de culturele koppeling tussen vrouwen en ‘alle kleine huishoudelijke dingetjes’ een grote rol in hun psychologische kwetsbaarheid.

Veel moeders krijgen uiteindelijk een mentale inzinking omdat ze het gevoel hebben altijd sterk te moeten zijn. Er leeft een verwachting dat een moeder niet moe mag zijn, niet boos mag worden en niet mag klagen. Terwijl juist het wegstoppen van vermoeidheid het risico vergroot.

Ironisch genoeg geven moeders zichzelf vaak de schuld als ze uitgeput raken. “Het voelt altijd verkeerd,” zegt Dwi. “Ik ben moe, ja. Maar hoe kan ik mijn kind niet verzorgen? Ik ben bang dat mensen me een slechte moeder vinden.” Dit laat zien dat mental load niet alleen over werk gaat, maar ook over een constant knagend schuldgevoel.

Wat Kun Je Doen?

Wat kun je hieraan doen? De eerste stap is erkenning: beseffen dat wat je voelt echt is en er mag zijn. Alleen al het kennen van de term mental load kan voor veel vrouwen een keerpunt zijn, een manier om te begrijpen dat het psychologisch gezien even niet goed gaat.

Daarna is het belangrijk om een eerlijk en gelijkwaardig gesprek aan te gaan met je partner, als je die hebt. Praten over mentale last betekent niet klagen, HEALMates. Het kan juist de deur openen naar een eerlijkere verdeling van rollen.

Wie speelt met de jongste, wie helpt de oudste naar school? Wie houdt de voorraad in de keuken in de gaten? Wie is verantwoordelijk voor de financiële ondersteuning van het gezin? Het idee is dat jullie allebei een actieve rol hebben.

Ja, mental load is diep geworteld in een langdurig sociaal systeem. Het verdwijnt niet na één gesprek. Maar elke poging om de last te delen, hoe klein ook, is een vorm van verzet tegen uitputting die zo vaak als ‘natuurlijk’ wordt gezien.

Dus als je je al een tijdje moe, gefrustreerd of geïrriteerd voelt omdat alles op jouw schouders lijkt te rusten, is dit misschien het moment om het gesprek aan te gaan met je partner of iemand die dicht bij je staat. Doe dat wel zonder beschuldigende toon, HEALMates. In plaats van “jij doet altijd…”, kun je beginnen met “ik voel me…”.

Bijvoorbeeld: “Ik voel me overweldigd omdat ik zoveel huishoudelijke dingen alleen moet blijven bedenken. Ik heb steun nodig en een eerlijkere verdeling van verantwoordelijkheden, zodat we dit samen kunnen dragen.”

Zo voelt je partner zich minder aangevallen en kan er juist ruimte ontstaan voor empathie en een eerlijkere taakverdeling in het huishouden. Blijf sterk, HEALMates. (RIW)