HEALMates, hebben jullie het wel eens meegemaakt dat je door sociale media scrolt en plotseling ziet dat een influencer die vroeger een mode-inspiratie was, trending is vanwege een schandaal? Binnen enkele seconden veranderen de reacties van complimenten over hun outfit naar haatreacties en oproepen om samenwerkingen te beëindigen. Dit fenomeen wordt cancel culture genoemd.

Cancel culture is in wezen een vorm van collectief sociaal bewustzijn, waarbij het publiek steun intrekt van publieke figuren of merken die worden gezien als overtreders van morele of ethische waarden. Dit kan te maken hebben met een affaire, onprofessioneel gedrag of uitspraken die als kwetsend worden beschouwd voor bepaalde groepen. In de modewereld is dit vraagstuk extra complex, omdat het imago van een persoon sterk samenhangt met de waarden en esthetiek die hij of zij vertegenwoordigt.

Een recent viraal geval in Indonesië laat zien hoe het publiek zich massaal kan verenigen om het slachtoffer van een affaire te steunen,  iemand die voorheen actief was in de mode-industrie. Binnen korte tijd werd het bericht van het slachtoffer overspoeld met steunbetuigingen en positieve reacties. Velen noemden dit healing through empowerment: publieke steun die een nieuwe krachtbron wordt voor herstel. Het is dan ook niet verwonderlijk dat verschillende mode- en cosmeticamerken begonnen samen te werken met het slachtoffer en haar het nieuwe gezicht van hun campagnes maakten. Daarentegen werd de dader massaal “gecancelled”: samenwerkingen werden beëindigd, advertenties verwijderd en hun naam verdween van de pagina’s met aanbevelingen.

Psychologische en Sociale Invloed van Cancel Culture

Volgens Dr. Lisa Nakamura, hoogleraar mediastudies aan de University of Michigan, is cancel culture een vorm van digitale verantwoordelijkheid — een nieuw sociaal mechanisme dat morele verantwoordelijkheid eist van publieke figuren met symbolische macht. In de mode context kan dit worden gezien als een poging om de integriteit van een industrie te behouden die sterk afhankelijk is van imago en publieke perceptie.

Toch heeft cancel culture ook een schaduwzijde. Deze cultuur kan de neiging tot sociaal perfectionisme versterken: we creëren een wereld waarin zelfs de kleinste fout kan leiden tot een permanente sociale straf. Op de lange termijn kan dit leiden tot stress, angst en een fear of authenticity (angst om jezelf te zijn) bij makers en influencers.

Een internationaal onderzoek, gepubliceerd in het Journal of Consumer Psychology (2023), toont aan dat wanneer het publiek problematische figuren “cancelt”, het vertrouwen in merken die nog met hen samenwerken met wel 42% kan dalen. Dit bewijst dat cancel culture niet slechts een emotionele trend is, maar reële gevolgen heeft voor de creatieve economie en marketingstrategieën.

De modewereld verkoopt tegenwoordig niet alleen stijl, maar ook waarden. Het publiek is steeds kritischer over wie ze steunen en welke producten ze kopen. Een schandaal rond een publieke figuur zoals ontrouw kan een golf van steun voor het slachtoffer op gang brengen, vooral als zij als oprecht en waardig wordt gezien. Veel merken grijpen dit aan om hun ethische positie te versterken. Door samen te werken met het slachtoffer als symbool van kracht en moed, creëren ze niet alleen een marketingstrategie, maar ook een diepere emotionele band tussen consument en merk.

Maar waar ligt de grens? Moet elke fout worden bestraft met totale uitsluiting? Is er geen ruimte meer voor berouw en verandering? In de studie Moral Outrage in Digital Culture (2022) wordt uitgelegd dat collectieve woede op sociale media vaak een domino-effect creëert dat niet in verhouding staat tot de oorspronkelijke fout. Daardoor wordt de ruimte voor reflectie en moreel herstel overschaduwd door een golf van publieke verontwaardiging.

Cancel Culture: Waarschuwing of Straf?

In Zuid-Korea is een dergelijk systeem al stevig ingeburgerd. Zodra een artiest of influencer een morele overtreding begaat, worden zij onmiddellijk uit advertenties, fotoshoots en contracten verwijderd. De samenleving ziet dit als een vorm van sociale discipline en als een manier om de geloofwaardigheid van de entertainmentindustrie te beschermen.

In Indonesië daarentegen is de reactie meer divers. Cancel culture is pas de laatste maanden echt zichtbaar geworden, met de eerste vormen van boycotten. Vroeger, wanneer een beroemdheid betrokken raakte bij een schandaal, kreeg die juist meer media-aandacht en soms zelfs meer populariteit. Daarom vinden sommigen dat cancel culture een noodzakelijke correctie is, terwijl anderen menen dat het publiek te snel oordeelt.

HEALMates, dit verschil in houding laat eigenlijk iets belangrijks zien: cancel culture kan een middel zijn om morele grenzen in de samenleving te bewaken — mits het bewust en niet overdreven wordt toegepast. Het doel is niet om iemand te vernietigen, maar om te herinneren dat publieke invloed altijd gepaard gaat met verantwoordelijkheid.

Zoals de moreel psycholoog Dr. Jonathan Haidt van de New York University zegt: “Gezonde morele verontwaardiging is niet bedoeld om iemand te vernietigen, maar om het systeem te verbeteren.” Dus ja, publieke boosheid is begrijpelijk, zolang ze gericht blijft op verbetering in plaats van vernietiging.

De modewereld leeft van visuele schoonheid. Maar als die schoonheid alleen op uiterlijk vertoon is gebaseerd en niet op integriteit, vervaagt ze snel. Cancel culture moet daarom niet worden gezien als karaktermoord, maar als een vorm van sociale correctie een moreel alarm dat publieke figuren eraan herinnert hun grenzen te bewaken, ook wanneer ze in de schijnwerpers staan.

En vergeet niet, HEALMates   iemand “cancelen” betekent niet dat die persoon voor altijd uit het internet gewist moet worden. Soms is het gewoon een uiting van teleurstelling van het publiek, met de hoop dat er een les uit wordt getrokken. Want uiteindelijk is de modewereld als een groot podium: de kleding mag schitteren, maar wat het licht echt laat stralen, is de verantwoordelijkheid en eerlijkheid daarachter.