Op de Internationale Dag van de Leraar, 6 oktober jongstleden, deelde actrice Cinta Laura een video met haar mening die mij lang stil deed staan. Ze wees erop dat leraren vroeger niet alleen gerespecteerd, maar zelfs vereerd werden. Andere landen haalden zelfs leraren uit Indonesië om van ons onderwijssysteem te leren. Maar nu, in Indonesië, moet een beroep dat ooit als heilig werd beschouwd, hard vechten om überhaupt erkend te worden en te overleven.

Die woorden raakten me diep. Want dat is precies de realiteit.

Tot in 2025 worstelen leraren in Indonesië nog steeds met een welvaart die ver verwijderd is van wat men waardig kan noemen. Leraren worden in woorden geëerd, maar in beleid genegeerd. De werklast stapelt zich op, het salaris is ontoereikend, en ze worden vaak onderschat. Velen moeten, uit noodzaak, naast het lesgeven ook handelen, boeren of bijles geven. Hun lichamen zijn moe, hun geesten uitgeput. Beide lopen hand in hand, als een schaduw die een leraar nooit verlaat. Veel leraren dragen hun vermoeidheid niet alleen op hun schouders, maar ook in hun hart. Hun mentale gezondheid wordt langzaam uitgehold door druk van alle kanten.

Ik schrijf dit met een zwaar hart, omdat ik het zelf zie en voel, thuis. Mijn zus is een tijdelijke leerkracht op het platteland. Op een dag sprak ik met haar terwijl ze de geiten in haar kleine stal voerde. Volgens mij leverde haar veeteelt meer op dan het lesgeven. Ik vroeg haar of ze ooit heeft overwogen om te stoppen met lesgeven.

“Soms denk ik eraan om te stoppen,” zei ze zacht, “maar als ik de gezichten van de kinderen zie, kan ik het niet over mijn hart verkrijgen. Wie zal hen dan lesgeven?”

Haar woorden maakten me stil. Er zit liefde in die haar drijft om door te gaan, maar ook een harde realiteit. Die zin bleef hangen als een eenvoudige maar diepe gebed. Want achter de woorden “ik kan het niet over mijn hart verkrijgen” schuilt liefde – de reden waarom leraren blijven doorgaan, zelfs met een onwaardig loon.

Wisten jullie dat, HEALMates? Mijn zus is niet de enige. Cijfers tonen aan dat 74% van de tijdelijke leraren in Indonesië minder dan twee miljoen rupiah per maand verdient. 20,5% verdient minder dan vijfhonderdduizend. En 80% leeft met schulden, enkel om in hun basisbehoeften te voorzien. Toch blijven ze doorgaan.

Leraren zijn ook mensen: tussen toewijding en mentale uitputting

Administratieve lasten, druk van ouders, en de onzekerheid van hun arbeidsstatus vormen een combinatie die mentaal uitputtend is. Veel leraren hebben meerdere banen. Ze geven les in de ochtend en werken ’s middags of ’s avonds bij. De reden: om hun gezinnen te kunnen onderhouden. Psychologisch gezien brengt dit een groot risico op burn-out, langdurige stress, motivatieverlies en gevoelens van machteloosheid.

Leraren die mentaal uitgeput zijn, blijven vaak sterk lijken voor hun leerlingen. Maar achter die glimlach speelt een storm van gedachten. Lesplannen worden uiteindelijk haastig gemaakt, omdat hun energie al opgaat aan simpelweg overleven. Het resultaat: de kwaliteit van het onderwijs lijdt eronder. Niet door een gebrek aan toewijding, maar omdat het systeem hen geen ruimte geeft om te ademen.

Sommige leraren zeggen dat ze vaak willen stoppen, maar dat alle lasten verdwijnen zodra ze de glimlach van hun leerlingen zien. Anderen vertellen dat hun eigen kinderen hen herhaaldelijk vragen om te stoppen, omdat hun werk niet naar waarde wordt geschat. Toch blijven ze, want ze kunnen zich geen school zonder leraren voorstellen.

Ze weten hoe zwaar het werk is met een laag salaris, maar kiezen er toch voor om te blijven. Er is een eenvoudige vreugde die niet te koop is: zien hoe een kind dat ooit niet kon lezen, nu vloeiend schrijft. Voor ervaren leraren is het zien slagen van een oud-leerling een trots op zich.

Uitgestelde welvaart omdat onderwijs geen prioriteit is

Als toekomstige leraar die de PPG (Lerarenopleiding) heeft gevolgd, voel ik me vaak onzeker. We worden “toekomstige professionele leraren” genoemd, maar in werkelijkheid moeten we zelf onze weg vinden. Dit programma zou een pad naar welzijn zijn. Maar het is alsof we de sleutel hebben, zonder dat er een deur bestaat. Die deur heet PPPK (Overheidscontractleraar), de vervanging van vaste PNS-leraren, omdat de overheid de pensioenen niet kan betalen. Het laatste nieuws zegt dat de opening van PPPK is uitgesteld wegens gebrek aan middelen. Wat valt er te verwachten van een land dat onderwijs als laatste prioriteit beschouwt? Het voortdurend veranderende systeem zorgt ervoor dat veel afgestudeerden van de PPG werkloos blijven of slechts tijdelijke banen zonder loon krijgen. Ze moeten jaren wachten om officieel geregistreerd te worden, terwijl hun levensonderhoud tijdens de opleiding al veel kostte. En zelfs na hun afstuderen moeten ze nog lesgeven uit pure toewijding, terwijl ze bijbanen zoeken om rond te komen.

Niet weinig oudere leraren, die al tientallen jaren lesgeven, hebben nog nooit een waardig salaris ontvangen. De beloofde certificering komt maar niet. Hun namen worden nooit opgeroepen – of het nu door het systeem komt of door corruptie. Wat nog pijnlijker is: verhalen over jonge familieleden van schoolbestuurders die net zijn afgestudeerd en plotseling zonder moeite worden aangenomen als PPPK, zijn al te vaak gehoord om toeval te zijn. Waar is de rechtvaardigheid?

In het nieuws klinken triljarden aan begrotingen indrukwekkend, maar op het veld schrijven leraren financiële rapporten met tranen als inkt. Soms voelt overheidsbeleid als een toneelstuk: grote uitgaven, maar oplossingen die de kern van het probleem niet raken. In plaats van leraren te verheffen, worden ze in hokjes verdeeld: vaste PNS, PPPK, deeltijd-PPPK, tijdelijke leraren, PPG-afgestudeerden, en andere termen die wellicht nog zullen volgen om protesten te dempen. Ironisch genoeg verdeelt dit systeem de leraren zelf, waardoor ze elkaar beschuldigen. Te midden van deze chaos moeten ze glimlachen voor hun leerlingen, ook al zijn hun gedachten gevuld met zorgen en onzekerheid.

Het licht bewaren te midden van een vermoeide wereld

Als lid van de jonge generatie krijg ik vaak de vraag van vrienden:

“Waarom wil je leraar worden? Daar verdien je toch niets mee?”

Ik glimlach alleen. Want ze hebben niet helemaal ongelijk, maar ook niet helemaal gelijk. Leraar zijn brengt geen rijkdom. Maar er is iets diepers dan geld: het gevoel dat je leven betekenis heeft. Toch kan die betekenis vervagen als je steeds wordt gedwongen door te gaan zonder kracht. Ik wil niet dat de titel “held zonder ereteken” geromantiseerd wordt om de harde realiteit te verbergen. Leraren zijn geen engelen — ze zijn mensen die rust, waardering en genoeg eten nodig hebben. De staat mag hen niet blijven dwingen heilig te blijven in een corrupt systeem.

Nu, met de naderende Werelddag voor Geestelijke Gezondheid op 10 oktober, hoop ik dat de overheid haar ogen niet langer sluit. Leraren zijn niet enkel onderwijzers, maar mensen die veilige ruimte nodig hebben om te ademen, echte erkenning in plaats van uitgestelde beloften. Hun welzijn is geen liefdadigheid, maar een fundamenteel recht van een natie die gezond en beschaafd wil zijn.

Dank u, leraren.

Dank u dat u blijft volhouden, zelfs wanneer het land u lijkt te vergeten.
Moge er op een dag een Leraarsdag komen die niet alleen draait om bloemen en ceremonies, maar om waardige salarissen, echte mentale bescherming, en waardering die zichtbaar is in daden.

Tot die dag aanbreekt, aan alle HEALMates die ouder, leerling of simpelweg gelover in kennis zijn: laten we onze leraren steunen. Luister naar hen, waardeer hen, en laat hun stem horen. Bevorder rechtvaardig beleid. Zodat dat licht niet dooft in een vermoeide wereld. (RY)