Als je wordt gevraagd wat het vaakst hoofdpijn veroorzaakt, kunnen de antwoorden variëren: werk, relaties, gezondheid, of geld. Yep! financiële zaken zijn vaak een stille bron van stress die onze energie langzaam uitput, HEALMates. Soms, zelfs als het salaris regelmatig binnenkomt, de spaarrekening er is, en de basisbehoeften zijn gedekt, blijft dat gevoel van angst toch bestaan. De angst dat geld snel opraakt, de bezorgdheid dat het niet genoeg is voor de toekomst, of paniek bij elke binnenkomende factuurmelding. Nou, deze toestand staat bekend als financiële angst ofwel financiële stress.

Dit fenomeen is steeds duidelijker voelbaar in deze tijd, waarin de kosten van levensonderhoud stijgen, de sociale mediacultuur ons aanzet om altijd “up-to-date” te zijn, en de verwachtingen over de toekomst oneindig lijken. Vaak merken we deze angst niet eens op. Plotseling hebben we moeite met slapen, zijn we snel geïrriteerd, of vermijden we het openen van onze bankapp. Daarom kan het begrijpen van financiële angst een belangrijke eerste stap zijn om vrede te sluiten met geld.

Wat is Financiële Angst?

Financiële angst is een toestand waarin iemand zich overdreven angstig, gestrest of bang voelt over financiële zaken, zowel in het heden als in de toekomst. Deze angst ontstaat niet altijd omdat iemand daadwerkelijk een tekort aan geld heeft. Soms ervaren ook mensen met voldoende financiële middelen irrationele bezorgdheid.

Volgens verschillende psychologische studies is financiële angst anders dan gewone zorgen. Deze toestand kan langdurig aanhouden en zelfs een emotionele stoornis worden, die verschillende aspecten van het leven beïnvloedt, zoals fysieke gezondheid, sociale relaties en werkproductiviteit. Dit komt doordat men het gevoel heeft geen controle te hebben over zijn financiën of voortdurend het ergste scenario over de toekomst voor zich ziet. Bijvoorbeeld de angst dat spaargeld niet voldoende is, de vrees om een baan te verliezen, of de zorg dat men niet in staat zal zijn om gezondheids- of onderwijskosten te betalen.

Symptomen van Financiële Angst

Iedereen kan andere symptomen ervaren, maar enkele veelvoorkomende tekenen van financiële angst zijn onder meer:

• Overmatige Angst bij het Praten over Geld

Het onderwerp geld wordt vaak vermeden, zelfs met partners of familie. Elke keer dat er een gesprek over financiën plaatsvindt, ontstaan gevoelens van ongemak en onrust.

• Overmatig Piekerend over de Financiële Toekomst

Iemand blijft voortdurend denken aan “wat als”: wat als het spaargeld opraakt, wat als er geen noodfonds is, of wat als er een economische crisis komt.

• Moeite met Slapen en Verminderde Concentratie

Financiële zorgen die steeds in gedachten ronddraaien, kunnen het slaappatroon verstoren. Men heeft moeite zich te concentreren op werk of dagelijkse activiteiten omdat de gedachten voortdurend bij geldproblemen blijven hangen.

• Het Vermijden van Financieel Overzicht

In plaats van oplossingen te zoeken, vermijden sommigen juist het openen van hun bankapp, het bekijken van rekeningen of het bijhouden van uitgaven uit angst voor wat ze zullen ontdekken.

• Veranderingen in Emoties en Gedrag

Sneller boos worden, zich sneller uitgeput voelen, of zich terugtrekken uit sociale kring kan een teken zijn dat financiële druk het mentale welzijn beïnvloedt.

Oorzaken van Financiële Angst

Wat veroorzaakt eigenlijk deze financiële angst in een wereldwijde economie vol onzekerheid? Enkele oorzaken die HEALMates kunnen herkennen zijn onder andere:

1. Handelsoorlogen en Stijgende Prijzen

De handelsoorlogen tussen landen in de afgelopen jaren hebben een domino-effect dat direct voelbaar is voor gewone mensen. Hoge invoertarieven zorgen voor hogere prijzen en wakkeren inflatie aan. Uiteindelijk verzwakt dit de koopkracht.

Stel je voor dat de prijzen van basisvoedsel, brandstof en andere noodzakelijke goederen plots stijgen door nieuw beleid. Financiële plannen die zorgvuldig zijn opgesteld, kunnen binnen korte tijd in duigen vallen. De situatie wordt nog moeilijker omdat loonsverhogingen vaak niet gelijke tred houden met deze prijsstijgingen.

2. Wisselkoersschommelingen

De fluctuatie van de wisselkoers, vooral de zwakte van de roepia tegenover de Amerikaanse dollar, vormt een andere bron van financiële angst. Voor mensen met schulden of leningen in vreemde valuta betekent een zwakkere roepia een zwaardere financiële last.

Bedrijven die afhankelijk zijn van geïmporteerde grondstoffen worden ook getroffen. De productiekosten stijgen, de verkoopprijzen gaan omhoog, en uiteindelijk dragen consumenten de last. Werknemers met een vast inkomen voelen zich daardoor steeds meer onder druk gezet omdat hun uitgaven stijgen zonder extra inkomsten.

Wat dit probleem nog ingewikkelder maakt, is dat wisselkoersen extreem moeilijk te voorspellen zijn. Marktsentiment, beleid van centrale banken of politieke onrust kunnen de koers in enkele dagen doen veranderen. Deze onzekerheid veroorzaakt vaak gevoelens van machteloosheid en verergert de financiële angst.

3. Dreiging van Ontslag en Onzekere Carrière

In de huidige turbulente wereldeconomie voeren veel bedrijven bezuinigingen door. Massaontslagen zijn in verschillende sectoren schering en inslag. De angst om een baan te verliezen wordt daardoor groter.

Opmerkelijk genoeg voelen niet alleen degenen die al ontslagen zijn deze angst. Ook werknemers die nog aan het werk zijn, ervaren spanning. Elke keer dat er nieuws over ontslagen verschijnt, duikt de angst voor inkomensverlies meteen op.

De snelle veranderingen op de arbeidsmarkt verergeren de situatie nog verder. Veel traditionele banen verdwijnen, terwijl nieuwe vaardigheden snel vereist zijn. Deze overgang veroorzaakt druk, vooral bij mensen die zich niet klaar voelen om zich aan te passen. Geen wonder dat financiële angst steeds sterker wordt onder werkenden.

Effecten van Financiële Angst op de Mentale Gezondheid

Financiële angst is niet zomaar “bezorgdheid over geld”; het kan ernstige gevolgen hebben voor de mentale gezondheid als het niet wordt aangepakt. Enkele mogelijke effecten zijn:

• Chronische Stress

Langdurige stress door financiële problemen kan het zenuwstelsel en de hormoonbalans verstoren. Dit kan leiden tot vermoeidheid, verminderde immuniteit en andere lichamelijke klachten.

• Angststoornissen en Depressie

Aanhoudende financiële druk kan mentale problemen verergeren en zelfs leiden tot gegeneraliseerde angststoornis (generalized anxiety disorder) of depressie.

• Verminderde Levenskwaliteit

Financiële angst maakt het moeilijk om van kleine momenten te genieten. In plaats van ontspannen op vakantie te gaan, wordt men achtervolgd door schuldgevoelens over de gemaakte kosten.

• Verstoorde Sociale Relaties

Conflicten met partners, familie of vrienden worden vaak veroorzaakt door geldproblemen. Angst zorgt ervoor dat mensen zich defensiever opstellen of zich afsluiten, wat relaties onder druk zet.

• Verminderde Werkproductiviteit

Werknemers die lijden aan financiële angst hebben vaak moeite zich te concentreren, raken sneller uitgeput en verliezen motivatie. Dit kan leiden tot lagere prestaties, wat hun financiële situatie juist verder verslechtert.

Het Belang van Financiële Geletterdheid

Een van de belangrijkste manieren om financiële angst te verminderen, is door financiële geletterdheid te verbeteren. Financiële geletterdheid gaat niet alleen over cijfers, maar ook over het verstandig beheren van geld, het nemen van gezonde financiële beslissingen en het voorbereiden van de toekomst.

1. Helpt Realistische Plannen te Maken

Met financiële kennis kan iemand een maandbudget opstellen, onderscheid maken tussen behoeften en wensen, en een noodfonds opbouwen. Dit geeft rust omdat er duidelijkheid is over hoe geld wordt gebruikt.

2. Vermindert Onzekerheid

Veel financiële angst komt voort uit onzekerheid. Door een goed begrip van financiën kan iemand sparen, zich verzekeren en investeren, waardoor toekomstige risico’s beter beheersbaar worden.

3. Geeft Gevoel van Controle

Financieel inzicht geeft mensen een gevoel van macht. Ze weten welke stappen ze moeten nemen bij problemen, waardoor ze zich minder hulpeloos of angstig voelen.

4. Bevordert Positieve Gewoonten

Financiële kennis moedigt gezonde gewoonten aan, zoals regelmatig sparen, geen consumptieve schulden maken en discipline bijhouden van inkomsten en uitgaven. Deze gewoonten vormen een stabiele basis voor een rustiger leven.

5. Bereidt voor op een Zorgeloze Toekomst

Met financiële geletterdheid kan iemand zich voorbereiden op pensioen, onderwijs voor kinderen en gezondheidsbescherming. Hierdoor voelt de toekomst minder bedreigend en beter gepland.

Hoe Financiële Angst te Overwinnen

Naast het vergroten van financiële kennis, zijn er enkele praktische stappen om financiële angst te verminderen. Enkele daarvan zijn:

• Houd Financiële Overzichten bij

Noteer alle inkomsten en uitgaven. Met duidelijke gegevens kun je uitgavenpatronen herkennen en mogelijkheden vinden om te besparen.

• Bouw een Noodfonds op

Een spaarpot voor onvoorziene omstandigheden geeft een gevoel van veiligheid en vermindert angst voor toekomstige problemen.

• Zoek Professionele Hulp

Als de druk te zwaar wordt, kan overleg met een financieel planner of psycholoog helpen. De planner biedt strategieën, terwijl de psycholoog helpt om met de angst om te gaan.

• Praat met Vertrouwelingen

Wees open over je financiële situatie met je partner of familie om de mentale last te verlichten. Emotionele steun is cruciaal bij het omgaan met angst.

• Zorg voor Lichaam en Geest

Beweging, voldoende slaap en mindfulness kunnen helpen om stress door financiële zorgen te verlichten.

Financiële angst is een reëel probleem dat iedereen kan treffen, ongeacht de economische achtergrond. Toch moeten HEALMates begrijpen dat geld belangrijk is, maar nooit een voortdurende bron van angst mag worden die de mentale gezondheid schaadt.

Het verbeteren van financiële geletterdheid is een effectieve uitweg. Met een goed begrip kan men wijzere beslissingen nemen, onzekerheid verminderen en een gevoel van controle over de financiën opbouwen. (RIW)