De laatste tijd vinden er veel demonstraties plaats in Indonesië, nietwaar, HEALMates? Niet alleen geroep en spandoeken kleuren de straten, maar ook de muren van de stad zijn vaak volgekliederd met protestleuzen en kunstwerken. Sommigen schrijven spot naar de regering, anderen maken indrukwekkende muurschilderingen met een diepere protestboodschap.

Protestzinnen, portretten van figuren of symbolen van verzet verschijnen zomaar met spuitverf. Voor sommigen zijn deze afbeeldingen slechts wilde krabbels. Maar voor anderen lijken ze juist de “stem van het volk” te zijn, geuit via straatkunst of street art. Dit fenomeen van street art in demonstraties roept dan ook steeds discussie op. De vraag is: zijn deze muurschilderingen en graffiti kunst of gewoon vandalisme? Of dragen deze tekeningen eigenlijk een diepere betekenis als expressiemiddel? Laten we dit samen verder uitpluizen, HEALMates!

Het Ontstaan van Street Art: Van Krabbel tot Beweging

Voordat we het hebben over protestmuurschilderingen of graffiti tijdens demonstraties, is het belangrijk om eerst te weten waar street art vandaan komt.

• Oude Graffiti

Historisch gezien heeft street art haar wortels in oude graffiti uit Egypte en Rome. Mensen schreven boodschappen, spot en zelfs grappen op stadsmuren.

Destijds bestonden deze graffiti uit inscripties met uiteenlopende onderwerpen — van poëzie, advertenties, politieke uitspraken tot groeten. Er waren twee soorten: geschilderde inscripties (vaak openbare aankondigingen) en gegraveerde inscripties (spontane berichten). Veel van deze graffiti gaven inzicht in de sociale functies van bepaalde plekken in het Romeinse Rijk.

• Moderne Street Art

Moderne street art ontstond pas echt in de jaren 1960–1970 in New York. Jongeren uit de Bronx en Brooklyn gebruikten metrolijnen als hun canvas. Hun aliassen (tags) werden hun identiteit. Hoewel graffiti toen illegaal was, werd het ook een symbool van bestaan en verzet voor gemarginaliseerde groepen.

• De Jaren 1980–2000

In de jaren 1980 tot 2000 verschenen iconische kunstenaars als Keith Haring, Jean-Michel Basquiat en Banksy. Zij gebruikten muurschilderingen en sjablonen om sociale kritiek te uiten over thema’s als racisme, oorlog en kapitalisme.

• Street Art in Indonesië

In Indonesië begon street art zich snel te ontwikkelen na de Hervormingsperiode van 1998. Dat viel samen met politieke onrust, waarin veel mensen muren gebruikten als expressieruimte om de zorgen van het volk te uiten die in formele ruimtes vaak werden genegeerd.

Als we dat doortrekken naar vandaag, kunnen we concluderen dat street art nooit zomaar “gekras zonder betekenis” is geweest. Het is eerder een vorm van stem geven aan sociale en politieke strijd.

Kunst of Vandalisme?

Tijdens demonstraties verschijnen muurschilderingen en graffiti vaak op muren, hekken en zelfs op de straat. Leuzen zoals “Reformasi Dikorupsi,” “Gedwongen Gezond in een Ziek Land,” of “Hebzuchtige Machthebbers van de Wereld” zijn vaak te zien in grote steden, waaronder Jakarta. Sommige gaan gepaard met portretten van politici of verzetsymbolen.

En hier ontstaat de controverse. Vanuit juridisch oogpunt wordt ongeautoriseerd kladden op openbare ruimtes beschouwd als overtreding en dus vandalisme. Er bestaan wetten die dit verbieden en overtreders kunnen vervolgd worden. Maar vanuit maatschappelijk perspectief kan een protestmuurschildering gezien worden als een “visueel archief” van het collectieve gevoel van het volk — een weerspiegeling van hun frustratie, woede en hoop.

Bijvoorbeeld, tijdens de massaprotesten in Hongkong werd de graffiti “Be Water” een symbool van jong verzet. In de VS werden muurschilderingen met de tekst Black Lives Matter iconisch als roep om raciale rechtvaardigheid. En in Indonesië herinneren we ons de virale mural “Jokowi 404: Not Found” — een scherpe kritiek op bestuur en vrijheid van meningsuiting.

Dus, is het vandalisme of kunst? Het antwoord kan beide zijn, afhankelijk van het perspectief dat je kiest.

De Muur als Canvas van het Volk dat Niet kan Zwijgen

Een mural verschilt van graffiti doordat het een volledig schilderij is, geen simpele tekst of tag met directe betekenis. Binnen een demonstratie kan een mural een snel communicatiemiddel worden, een symbool van eenheid of zelfs een blijvende visuele erfenis.

De boodschap in een mural is direct leesbaar voor iedereen. Een afbeelding van een rat in pak tijdens een protest wordt bijvoorbeeld onmiddellijk begrepen als kritiek op corrupte ambtenaren. Wanneer mensen samen een mural schilderen, bouwen ze solidariteit. De actie wordt niet alleen roepen, maar creëren. De demonstratie mag eindigen, de massa mag uiteengaan, maar de mural blijft — als een soort “geschiedenis op de muur”.

De Morele Boodschap Achter de Krabbels

Hoewel vaak als storend beschouwd, bevatten street art en graffiti tijdens protesten belangrijke morele boodschappen. Street art is een manier voor het volk om kritiek te uiten wanneer hun stemmen worden onderdrukt of genegeerd. De muren spreken eerlijker dan lange toespraken. Wanneer zo’n mural viraal gaat op sociale media, prikkelt het de nieuwsgierigheid van het publiek. Zelfs apathische mensen kunnen zich plots afvragen: “Wat is er eigenlijk aan de hand met dit probleem?”

In tegenstelling tot galeriekunst is street art voor iedereen gratis toegankelijk, in de openbare ruimte. Misschien kunnen we het zien als een democratische vorm van kunst. Woede en teleurstelling vinden hier hun uitlaatklep — kunst als katharsis, niet alleen als esthetiek.

Toch worden protestmurals vaak binnen enkele uren alweer verwijderd door de autoriteiten. Waarom? Omdat straatkunst ongemakkelijk is voor machthebbers — het prikt, het verstoort, het confronteert. De boodschap is oncontroleerbaar en verspreidt zich razendsnel.

Dus, zijn deze muurschilderingen expressie of vandalisme? Waarschijnlijk allebei. Street art tijdens protesten kan stadsregels overtreden, maar haar functie als uitlaatklep van het volk is niet te ontkennen.

In plaats van alleen te verwijderen, zouden steden misschien legale ruimtes kunnen creëren voor protestkunst. Stel je eens voor: een “muur van democratie” waar burgers vrij hun mening mogen schilderen. Dat zou niet alleen de stad verfraaien, maar ook een gezond kanaal worden voor publieke communicatie. Interessant idee, toch, HEALMates? (RIW)